Shloka 4
Indrajit’s Binding, Restoration by Viśalyā, and Counsel Restraining Rāvaṇa (Āraṇyaka Parva 273)
पुन: संजीवमानस्य तस्योत्पतितुमिच्छत: । पदा मूर्थ्नि महाबाहु: प्राहरद् विलपिष्यत:,इतनी मार खाकर भी वह अभी जीवित ही था और उठनेकी इच्छा कर रहा था। इसी समय महाबाहु भीमने उसके मस्तकपर एक लात मारी। इससे वह रोने-चिल्लाने लगा, तो भी भीमसेनने उसे गिराकर उसके शरीरपर अपने दोनों घुटने रख दिये और उसे घूँसोंसे मारने लगे। इस प्रकार बड़े जोरकी मार पड़नेसे पीड़ाके मारे राजा जयद्रथ मूर्छित हो गया
punaḥ saṃjīvamānasya tasyotpatitum icchataḥ | padā mūrdhni mahābāhuḥ prāharad vilapiṣyataḥ ||
ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಹೊಡೆತಗಳಾದರೂ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಚೇತನಗೊಂಡು ಏಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಮಹಾಬಾಹು ಭೀಮನು ಅವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಲಿನಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದನು. ಅವನು ಅಳಲು ತೊಡಗಿದಾಗ ಭೀಮಸೇನನು ಅವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೆಡವಿ, ಎರಡೂ ಮೊಣಕಾಲುಗಳಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಒತ್ತಿಹಿಡಿದು, ಮುಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದನು. ಭಾರೀ ಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ರಾಜ ಜಯದ್ರಥನು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾದನು.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the moral tension between rightful punishment and excessive cruelty: even when an offender is subdued, uncontrolled anger can drive actions beyond measured justice, raising questions about restraint (dama) and proportionality in kṣatriya retribution.
Jayadratha, still alive and attempting to get up, is struck on the head by Bhīma’s foot; as he cries out, Bhīma pins him down and beats him with fists, and Jayadratha finally faints from the intensity of the blows.