Shloka 9
कुम्भकर्णवधः — Kumbhakarṇa’s Fall and the Renewal of the Engagement
अथाप्येनं पश्यसि यं रथस्थं महाभुजं शालमिव प्रवृद्धम् । संदष्टौष्ठ॑ भ्रुकुटीसंहत भरुवं वृकोदरो नाम पतिममैष:,ये जो शाल (साखू)-के वृक्षकी तरह ऊँचे और विशाल भुजाओंसे सुशोभित वीर पुरुष तुझे रथमें बैठे दिखायी देते हैं, जो क्रोधके मारे भौंहें टेढ़ी करके दाँतोंसे अपने ओंठ चबा रहे हैं, ये मेरे दूसरे पति वृकोदर हैं। बड़े बलवान, सुशिक्षित और शक्तिशाली आजानेय नामक अश्व इन शूरशिरोमणिके रथको खींचते हैं। इनके सभी कर्म प्राय: ऐसे होते हैं, जिन्हें मानवजगत् नहीं कर सकता। ये अपने भयंकर पराक्रमके कारण इस भूतलपर भीमके नामसे विख्यात हैं
athāpy enaṁ paśyasi yaṁ rathasthaṁ mahābhujaṁ śālam iva pravṛddham | saṁdaṣṭauṣṭhaṁ bhru-kuṭī-saṁhata-bhruvaṁ vṛkodaro nāma patir mama eṣaḥ ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಇಗೋ, ರಥಸ್ಥನಾಗಿ ಇರುವ ಆ ವೀರನನ್ನು ನೀನು ನೋಡುತ್ತೀಯಾ—ಮಹಾಬಾಹು, ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಶಾಲವೃಕ್ಷದಂತೆ ಎತ್ತರ? ಕೋಪದಿಂದ ತುಟಿಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚಿ, ಭ್ರೂಕುಟಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಭ್ರೂಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವನು—ಅವನೇ ನನ್ನ ಪತಿ ವೃಕೋದರ; ಅವನ ಭೀಕರ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ‘ಭೀಮ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how inner states (anger, determination, readiness for action) manifest outwardly in a warrior’s bearing, and how epic narrative uses physical imagery (tree-like stature, chariot posture) to signal character and capability—valor disciplined toward one’s duty.
The speaker points out a particular chariot-mounted hero to the listener, identifying him as Vṛkodara (Bhīma) and describing his imposing physique and visible anger—setting him apart as a formidable figure in the unfolding scene.