Shloka 146
कुम्भकर्णवधः — Kumbhakarṇa’s Fall and the Renewal of the Engagement
प्राणैर्गरीयांसमनुव्रतं वै स एष वीरो नकुलः पतिर्मे | जो समस्त धर्म और अर्थके निश्चयको जानते हैं, भयसे पीड़ित मनुष्योंका भय दूर करते हैं, जो परम बुद्धिमान् हैं, इस भूमण्डलमें जिनका रूप सबसे सुन्दर बताया जाता है, जो अपने बड़े भाइयोंकी सेवामें तत्पर रहनेवाले और उन्हें प्राणोंसे भी अधिक प्रिय हैं, समस्त पाण्डव जिनकी रक्षा करते हैं, वे ही ये मेरे वीर पति नकुल हैं
vaiśampāyana uvāca | prāṇair garīyāṁsam anuvrataṁ vai sa eṣa vīro nakulaḥ patir me |
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಇವನೇ ನನ್ನ ಪತಿ, ವೀರ ನಕುಲ; ಅವನ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸೇವೆ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲು. ಅವನು ಧರ್ಮಾರ್ಥನಿಶ್ಚಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಭಯದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದವರ ಭಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನು, ಪರಮಬುದ್ಧಿಮಂತ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿಸುಂದರನೆಂದು ಖ್ಯಾತ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಸಹೋದರರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿ, ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯನಾದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಪಾಂಡವರು ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse elevates loyal service and adherence to dharma as virtues greater than life itself, presenting an ideal of ethical discernment (dharma–artha), courage that relieves others’ fear, and humility expressed through devoted service to elders.
In Vaiśampāyana’s narration, Nakula is identified and praised through a catalogue of virtues—wisdom, beauty, fear-dispelling courage, and devoted service to his elder brothers—explaining why he is especially cherished and protected by the Pāṇḍavas.