Shloka 4
Rāma’s Abhiṣeka Plan, Kaikeyī’s Boon, and the Initiation of the Exile
Mārkaṇḍeya’s Account
अतिथित्रती क्रियावांश्व॒ कापोतीं वृत्तिमास्थित: । सत्रमिष्टीकृतं नाम समुपास्ते महातपा:,उन्होंने अतिथियोंकी सेवाका व्रत ले रखा था। वे बड़े कर्मनिष्ठ और तपस्वी थे तथा कापोती वृत्तिका आश्रय ले आवश्यकताके अनुरूप थोड़े-से ही अन्नका संग्रह करते थे। वे मुनि स्त्री और पुत्रके साथ रहकर पंद्रह दिनमें जैसे कबूतर दाने चुगता है, उसी प्रकार चुनकर एक द्रोण धानका संग्रह कर पाते थे और उसके द्वारा इष्टीकृत नामक यज्ञका अनुष्ठान करते थे। इस प्रकार परिवारसहित उन्हें पंद्रह दिनपर भोजन प्राप्त होता था
atithivratī kriyāvāṁś ca kāpotīṁ vṛttim āsthitaḥ | satram iṣṭīkṛtaṁ nāma samupāste mahātapāḥ ||
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಅತಿಥಿಸೇವೆಯ ವ್ರತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದ. ಕರ್ಮನಿಷ್ಠನಾಗಿ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯಾಗಿ, ‘ಕಪೋತೀ ವೃತ್ತಿ’ಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಆ ಅಲ್ಪ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ‘ಇಷ್ಟೀಕೃತ’ ಎಂಬ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ—ಸಂಯಮಿತ ಜೀವನವೂ ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರವೂ ತಾವೇ ಧರ್ಮೋಪಾಸನೆಯಾಗುವಂತೆ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma through disciplined hospitality and non-hoarding: serving guests as a vow and living on minimal, need-based collection can be as sacred as formal ritual, turning restraint and service into worship.
Vyāsa describes a great ascetic who has vowed to serve guests and who sustains himself by the kāpotī-vṛtti—gathering small amounts of food—using that modest provision to maintain a sacrificial observance called Iṣṭīkṛta.