Shloka 51
Duryodhana’s Śaraṇāgati and the Pāṇḍavas’ Resolve
Gandharva Encounter
Devanagari script
व्यापृतस्तु श्मशाने यो नित्यं रुद्रस्य वै सखा । पिड़लो नाम यक्षेन्द्रो लोकस्यानन्ददायक:,भगवान् रुद्रका सखा यक्षराज पिंगलदेव जो सदा श्मशानमें ही (उसकी रक्षाके लिये) निवास करता और सम्पूर्ण जगत्को आनन्द देनेवाला था, उस यात्रामें भगवान् शिवके साथ था
Translation
ರುದ್ರನ ನಿತ್ಯಸಖ, ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಸದಾ (ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ) ವಾಸಿಸುವ, ‘ಪಿಂಗಲ’ ಎಂಬ ಯಕ್ಷೇಂದ್ರ—ಲೋಕಕ್ಕೆ ಆನಂದದಾಯಕನು—ಆ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದನು.
Word by Word
व्यापृतःengaged, occupied
व्यापृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootव्यापृत (वि+आ+√पृ/√पॄ; past passive participle used adjectivally)
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut, indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
श्मशानेin the cremation-ground
श्मशाने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootश्मशान
FormNeuter, Locative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
नित्यम्always
नित्यम्:
TypeIndeclinable
Rootनित्य
रुद्रस्यof Rudra
रुद्रस्य:
TypeNoun
Rootरुद्र
FormMasculine, Genitive, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
सखाfriend
सखा:
Karta
TypeNoun
Rootसखि/सखा
FormMasculine, Nominative, Singular
पिङ्गलःPingala (proper name)
पिङ्गलः:
Karta
TypeNoun
Rootपिङ्गल
FormMasculine, Nominative, Singular
नामby name
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
यक्षेन्द्रःlord of the Yakshas
यक्षेन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootयक्षेन्द्र (यक्ष + इन्द्र)
FormMasculine, Nominative, Singular
लोकस्यof the world
लोकस्य:
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Genitive, Singular
आनन्ददायकःgiver of joy
आनन्ददायकः:
Karta
TypeAdjective
Rootआनन्ददायक (आनन्द + दायक)
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
मार्कण्डेय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes