Shloka 29
Adhyāya 227: Duryodhana’s Deliberation and the Ghoṣa-yātrā Pretext
Dvaita-vana
Devanagari script
अग्निर्भूत्वा नैगमेयश्छागवक्त्रो बहुप्रज: । रमयामास शैलस्थं बालं॑ क्रीडनकैरिव,वेदप्रतिपादित अग्नि बकरेका-सा मुख बनाकर अनेक संतानोंके साथ उपस्थित हो पर्वतशिखर पर निवास करनेवाले बालक स्कन्दका इस प्रकार मन बहलाने लगे, मानो उन्हें खिलौनोंसे खेला रहे हों
Translation
ನೈಗಮೇಯನು ಅಗ್ನಿರೂಪನಾಗಿ, ಆಡುಮುಖವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅನೇಕ ಸಂತಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ, ಪರ್ವತಶಿಖರದಲ್ಲಿದ್ದ ಬಾಲಕ ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಆಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಆಟವಾಡಿಸುವಂತೆ ಮನರಂಜಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Word by Word
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
TypeVerb
Rootभू
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here), Non-finite
नैगमेयःNaigameya (a name/epithet; often of Agni or a being connected with Nigama)
नैगमेयः:
Karta
TypeNoun
Rootनैगमेय
FormMasculine, Nominative, Singular
छागवक्त्रःhaving a goat-face
छागवक्त्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootछाग-वक्त्र
FormMasculine, Nominative, Singular
बहुप्रजःhaving many offspring
बहुप्रजः:
Karta
TypeAdjective
Rootबहु-प्रज
FormMasculine, Nominative, Singular
रमयामासcaused to delight / amused
रमयामास:
TypeVerb
Rootरम्
Formलिट् (periphrastic perfect), Perfect (narrative past), Third, Singular, Parasmaipada, true
शैलस्थम्dwelling on the mountain
शैलस्थम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशैल-स्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
बालम्the child
बालम्:
Karma
TypeNoun
Rootबाल
FormMasculine, Accusative, Singular
क्रीडनकैःwith toys/playthings
क्रीडनकैः:
Karana
TypeNoun
Rootक्रीडनक
FormNeuter, Instrumental, Plural
इवas if / like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
Speaker
मार्कण्डेय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes