Adhyaya 215
स्कन्दोपाख्यानम् — उत्पातशान्तिः, स्वाहारूपविचारः, कौमारमङ्गलक्रियाः
Upa-parva: Skanda-Janma & Mahāsena Traditions (Mārkaṇḍeya-ākhyāna segment)
Mārkaṇḍeya describes sages reacting to severe portents by performing pacificatory rites. In the Caitraratha forest, residents debate the source of a great calamity, attributing it variously to Garuḍī/Suparṇī and to Svāhā’s actions, with uncertainty about the true agent. Suparṇī approaches Skanda and identifies herself as his mother. The Seven Ṛṣis, hearing of the powerful child’s birth, abandon six wives while Arundhatī is exempted, indicating a communal rupture shaped by suspicion. Svāhā claims the child as hers; Viśvāmitra follows Agni and comprehends the events, then seeks refuge in Kumāra and composes a divine hymn. He performs thirteen kaumāra auspicious rites (including jātakarman), and the chapter notes Skanda’s six-faced greatness and associated ritual elements (including references to the cock emblem and attendants). Viśvāmitra confirms Svāhā’s assumed forms and instructs that women are not to be held at fault; upon hearing the truth, the sages abandon their wives completely. The gods, concerned about Skanda’s overwhelming power, urge Indra to neutralize him; Indra hesitates, judging the child capable of overpowering even cosmic authorities. The Mothers (mātṛgaṇa) approach Skanda; unable to oppose him, they seek his protection, address him as their son, and are received with honor. Skanda grants them desired boons and sees Agni approaching as father; Agni stands guard with the Mothers. Specific Mothers are described as protectors, and Agni, as Naigameya with a goat-face, delights the mountain-dwelling child as if with toys—closing the unit with protective guardianship and cultic imagery.
Chapter Arc: धर्म की खोज में आया ब्राह्मण (कौशिक) उस ‘धर्मव्याध’ के घर पहुँचता है, जिसके विषय में उसे बताया गया था कि वही प्रत्यक्ष धर्म का ज्ञाता है—और वह सुनता है कि धर्म कोई दूर की तपस्या नहीं, घर के भीतर का आचरण है। → ब्राह्मण अपने शास्त्रीय ज्ञान और तप-आधारित मान्यताओं के साथ प्रश्न करता है; व्याध उत्तर देता है कि उसका ‘प्रत्यक्ष धर्म’ माता-पिता की सेवा है, और वही उसकी सिद्धि का कारण बना। वह बताता है कि प्राण-स्तुति (हृदयस्थ प्राण, नाभिस्थ समान आदि) जैसे उपनिषद्-प्रसंग भी अंततः जीवन-धर्म की ओर संकेत करते हैं—धर्म को शरीर-जीवन के केंद्र में उतारने की बात। → व्याध माता-पिता को ‘मद्दैवतं परम्’ कहकर घोषित करता है: देवताओं के प्रति जो कर्तव्य है, वही वह माता-पिता में करता है; पत्नी-पुत्र-प्राण-सुहृद् सब उसी सेवा के लिए हैं। फिर वह गृहस्थ-धर्म को सनातन बताकर कहता है कि जो माता-पिता, अतिथि, अग्नि/कर्तव्य-परंपरा आदि में सम्यक् वर्तता है, उसके लिए वे अग्नियाँ नित्य तृप्त हैं—यही प्रत्यक्ष धर्म है। → वृद्ध माता-पिता प्रसन्न होकर उसे दीर्घायु का आशीर्वाद देते हैं; ब्राह्मण उस सेवा-धर्म को देखकर कृतज्ञता प्रकट करता है और उनके कुशल-क्षेम पूछता है—ज्ञान का अहं पिघलकर विनय और स्वीकार में बदलता है।
Shlokas
Verse 1
४. प्राणकी स्तुतिका वर्णन अथर्ववेदमें और प्रश्नोपनिषदमें बहुत आया है। - तात्पर्य यह है कि हृदयमें रहनेवाला प्राण
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ! ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಕೌಶಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ದೃಢ ಸಂತೋಷಚಿತ್ತನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.
Verse 2
न्याययुक्तमिदं सर्व भवता परिकीर्तितम् | न ते>स्त्यविदितं किंचिद् धर्मेष्विह हि दृश्यते
ತಾತಾ! ನೀನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲವೂ ನ್ಯಾಯಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯದದ್ದು ಏನೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ನನಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Verse 3
व्याध उवाच प्रत्यक्ष मम यो धर्मस्तं च पश्य द्विजोत्तम । येन सिद्धिरियं प्राप्ता मया ब्राह्मणपुड़व
ವ್ಯಾಧನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ! ನನ್ನ ಪ್ರತ്യക്ഷವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಧರ್ಮವನ್ನು ನೋಡು; ಅದರಿಂದಲೇ, ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುಂಗವನೇ, ನಾನು ಈ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ.
Verse 4
उत्तिष्ठ भगवन् क्षिप्रं प्रविश्याभ्यन्तरं गृहम् द्रष्टमर्हसि धर्मज्ञ मातरं पितरं च मे,भगवन! आप धर्मके ज्ञाता हैं, उठिये और शीघ्र घरके भीतर चलकर मेरे माता-पिताका दर्शन कीजिये
ವ್ಯಾಧನು ಹೇಳಿದನು—“ಭಗವನ್, ಏಳಿ; ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮನೆಯ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರಿ. ಹೇ ಧರ್ಮಜ್ಞ, ನನ್ನ ತಾಯಿ-ತಂದೆಯರನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಬೇಕು.”
Verse 5
मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त: स प्रविश्याथ ददर्श परमार्चितम् । सौध॑ हृद्यं चतु:ःशालमतीव च मनोरमम्
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವನು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜಿತವಾದ ಒಂದು ನಿವಾಸವನ್ನು ಕಂಡನು—ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹಿತವಾದ, ನಾಲ್ಕು ಕೋಣೆಗಳಿರುವ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವಷ್ಟು ಮನೋಹರ.”
Verse 6
देवतागृहसंकाशं दैवतैश्व सुपूजितम् । शयनासनसम्बाधं गन्धैश्न परमैर्युतम्
“ಅದು ದೇವತಾಗೃಹದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು; ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅತಿ ಪೂಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಮಲಗಲು ಹಾಗೂ ಕೂತುಕೊಳ್ಳಲು ಸಮೃದ್ಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿತ್ತು; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸುಗಂಧಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು.”
Verse 7
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३ ३ “लोक मिलाकर कुल ४३३ “लोक हैं) 3 “5 (9) #2६.# #2 5-7 ३. देखिये प्रश्नोपनिषद् प्रश्न ३ मन्त्र ९। २. देखिये प्रश्नोपनिषद् २२२
ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ತಂದೆತಾಯಿ ಶ್ವೇತ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿ, ಪೂಜಿತರಾಗಿ, ಭೋಜನಮಾಡಿ ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನು ಅವರ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಯಿಟ್ಟು, ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು.
Verse 8
वृद्धावृचतु: उत्तिष्ठीत्तिष्ठ धर्मज्ञ धर्मस्त्वामभिरक्षतु । प्रीतो स्वस्तव शौचेन दीर्घमायुरवाप्रुहि
ವೃದ್ಧ ತಂದೆತಾಯಿ ಹೇಳಿದರು—“ಏಳು, ಏಳು, ಹೇ ಧರ್ಮಜ್ಞ; ಧರ್ಮವು ನಿನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ರಕ್ಷಿಸಲಿ. ನಿನ್ನ ಶುದ್ಧಾಚಾರ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯಿಂದ ನಾವು ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯು.”
Verse 9
गतिमिष्टां तपो ज्ञानं मेधां च परमां गत: । सत्पुत्रेण त्वया पुत्र नित्यं काले सुपूजिती
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ನೀನು ಇಷ್ಟಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವೆ; ತಪಸ್ಸು, ಸತ್ಯಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಮ ಮೇಧೆಯನ್ನೂ ಸಂಪಾದಿಸಿರುವೆ. ಮಗನೇ, ನೀನು ಸತ್ಪುತ್ರ; ನೀನು ನಿತ್ಯ ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಯಥಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದ್ದೆ.
Verse 10
कौशिक ब्राह्मण और माता-पिताके भक्त धर्मव्याध (सुखमावां वसावो<त्र देवलोकगताविव) न तेडन्यद् दैवतं किंचिद् दैवतेष्वपि वर्तते । प्रयतत्वाद् द्विजातीनां दमेनासि समन्वित:
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಕೌಶಿಕ, ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದವರಂತೆ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇವೆ. ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿನಗೆ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಹೊರತು ಬೇರೆ ದೈವವಿಲ್ಲ; ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನೇ ದೈವವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀಯ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿ, ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಡುವುದರಿಂದ ನೀನು ದ್ವಿಜೋಚಿತ ಶಮ-ದಮಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನಾಗಿದ್ದೀಯ.
Verse 11
पितु: पितामहा ये च तथैव प्रपितामहा: । प्रीतास्ते सततं पुत्र दमेनावां च पूजया
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ಪಿತಾಮಹರು, ಪ್ರಪಿತಾಮಹರು ಮತ್ತು ಇತರ ಪೂರ್ವಜರು ನಿನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಸಂಯಮದಿಂದ ಸದಾ ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ನೀನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಪೂಜೆ-ಸೇವೆಯಿಂದ ಬಹಳ ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದೇವೆ.
Verse 12
मनसा कर्मणा वाचा शुश्रूषा नैव हीयते । नचान्या हि तथा बुद्धिर्दश्यते साम्प्रतं तव,तुम मन, वाणी और क्रियाद्वारा कभी हम दोनोंकी सेवा नहीं छोड़ते। इस समय भी तुम्हारा विचार इसके प्रतिकूल नहीं दिखायी देता
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ, ಕರ್ಮದಿಂದಲೂ, ವಾಕ್ಯದಿಂದಲೂ ನಿನ್ನ ಸೇವೆ ಎಂದಿಗೂ ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈಗಲೂ ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಬೇರೆ ಬುದ್ಧಿ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 13
जामदग्न्येन रामेण यथा वृद्धौ सुपूजितौ । तथा त्वया कृतं सर्व तद्विशिष्टं च पुत्रक
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಗನೇ, ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ ರಾಮನು (ಪರಶುರಾಮನು) ತನ್ನ ವೃದ್ಧ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸೇವಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿದನೋ, ಹಾಗೆಯೇ—ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ—ನೀನು ನಮ್ಮೆಲ್ಲ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೀಯ.
Verse 14
ततस्तं ब्राह्मुणं ताभ्यां धर्मव्याधो न्यवेदयत् । तौ स्वागतेन तं विप्रमर्चयामासतुस्तदा
ನಂತರ ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ತನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದನು. ಆಗ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಯಥೋಚಿತ ಆತಿಥ್ಯದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದರು.
Verse 15
प्रतिपूज्य च तां पूजां द्विज: पप्रच्छ तावुभौ । सुपुत्राभ्यां सभृत्याभ्यां कच्चिद् वां कुशलं गृहे
ಆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಪ್ರತಿಪೂಜೆಯಾಗಿ ಗೌರವ ತೋರಿದ ಆ ದ್ವಿಜನು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕೇಳಿದನು—“ಸಪುತ್ರರೊಡನೆ, ಸೇವಕರೊಡನೆ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಕುಶಲವೇ?”
Verse 16
वृद्धावृचतु: कुशल नौ गृहे विप्र भृत्यवर्गे च सर्वश: । कच्चित् त्वमप्यविघ्नेन सम्प्राप्तो भगवज्निति
ವೃದ್ಧರು ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ವಿಪ್ರ! ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ಕುಶಲವಾಗಿದ್ದೇವೆ; ಸೇವಕವರ್ಗವೂ ಮನೆಯವರೂ ಎಲ್ಲರೂ ಸರ್ವಥಾ ಕುಶಲ. ಹೇ ಭಗವನ್! ನೀವೂ ಯಾವುದೇ ವಿಘ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದಿರಾ? ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಅಡಚಣೆ ಎದುರಾದಿತೇ?”
Verse 17
मार्कण्डेय उवाच बाढमित्येव तौ विप्र: प्रत्युवाच मुदान्वित: । धर्मव्याधो निरीक्ष्याथ ततस्तं वाक्यमब्रवीत्
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಆಗ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹರ್ಷದಿಂದ “ಹೌದು, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಕಡೆಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಕಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 18
व्याध उवाच पिता माता च भगवन्नेतौ मद्दैवतं परम् । यद् दैवतेभ्य: कर्तव्यं तदेताभ्यां करोम्पयहम्
ವ್ಯಾಧನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಭಗವನ್! ಈ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ—ಇವರೇ ನನ್ನ ಪರಮ ದೈವ. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾದ ಸೇವೆ ಏದೋ, ಅದೇ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಾನು ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ.”
Verse 19
त्रयस्त्रिंशद् यथा देवा: सर्वे शक्रपुरोगमा: । सम्पूज्या: सर्वलोकस्य तथा वृद्धाविमौ मम
ಇಂದ್ರನ ಮುನ್ನಡೆಗೆ ಇರುವ ಮೂವತ್ತಮೂರು ದೇವರುಗಳು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪೂಜ್ಯರಾಗಿರುವಂತೆ, ನನಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಇಬ್ಬರು ವೃದ್ಧರು—ನನ್ನ ತಾಯಿ-ತಂದೆಯೇ—ಆರಾಧ್ಯರು.
Verse 20
उपाहारानाहरन्तो देवतानां यथा द्विजा: । कुर्वन्ति तद्धदेताभ्यां करोम्पहमतन्द्रित:
ದ್ವಿಜರು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಾನಾವಿಧ ಉಪಹಾರಗಳನ್ನು ತಂದು ಅರ್ಪಿಸುವಂತೆ, ನಾನೂ ಈ ಇಬ್ಬರಿಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ಇವರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಅಲಕ್ಷ್ಯವೋ ಆಲಸ್ಯವೋ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 21
एतौ मे परम॑ ब्रह्मनू पिता माता च दैवतम् । एतौ पुष्पै: फलै रत्नैस्तोषयामि सदा द्विज,ब्रह्मन्! ये माता-पिता ही मेरे सर्वश्रेष्ठ देवता हैं। मैं सदा फ़ूल, फल तथा रत्नोंसे इन्हींको संतुष्ट करता हूँ
ಬ್ರಹ್ಮನೇ! ನನಗೆ ಈ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರೇ ಪರಮ ದೈವ. ಓ ದ್ವಿಜನೇ! ನಾನು ಸದಾ ಪುಷ್ಪ, ಫಲ, ರತ್ನಗಳಿಂದ ಇವರನ್ನೇ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 22
एतावेवाग्नयो महां यान् वदन्ति मनीषिण: । यज्ञा वेदाश्न॒ चत्वार: सर्वमेतो मम द्विज
ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಜ್ಞಾನಿಗಳು ‘ಮಹಾ ಅಗ್ನಿಗಳು’ ಎಂದು ಹೇಳುವವರು ನನಗೆ ಈ ಇಬ್ಬರೇ. ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಗಳು—ಅವೆಲ್ಲವೂ ನನಗೆ ಈ ತಾಯಿ-ತಂದೆಯಲ್ಲೇ ಅಡಕವಾಗಿದೆ.
Verse 23
एतदर्थ मम प्राणा भार्या पुत्र: सुहृज्जन: । सपुत्रदार: शुश्रूषां नित्यमेव करोम्यहम्
ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣ, ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ, ನನ್ನ ಮಗ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಹಿತೈಷಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ಹೆಂಡತಿ-ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ತಪ್ಪದೆ ಇವರ ಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತೇನೆ.
Verse 24
स्वयं च स्नापयाम्येतौ तथा पादौ प्रधावये । आहारं च प्रयच्छामि स्वयं च द्विजसत्तम,द्विजश्रेष्ठ! मैं स्वयं ही इन्हें नहलाता हूँ, इनके चरण धोता हूँ और स्वयं ही भोजन परोसकर इन्हें जिमाता हूँ
ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಾನು ಸ್ವತಃ ಈ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತೇನೆ; ಆಹಾರವನ್ನೂ ನಾನು ತಾನೇ ನೀಡಿ, ಸ್ವತಃ ಪರಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 25
अनुकूलं तथा वच्मि विप्रियं परिवर्जये । अधर्मेणापि संयुक्त प्रियमाभ्यां करोम्पहम्
ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾದ ಮಾತನ್ನೇ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅವರಿಗೆ ಅಪ್ರಿಯವಾಗುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊರೆಯುತ್ತೇನೆ. ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದಾದರೆ, ಅಧರ್ಮಸಹಿತವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ನಾನು ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 26
धर्ममेव गुरु ज्ञात्वा करोमि द्विजसत्तम । अलन्हद्रित: सदा विप्र शुश्रूषां वै करोम्पहम्
ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಗುರುವೆಂದು ತಿಳಿದು ನಾನು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಓ ವಿಪ್ರನೇ! ಆಲಸ್ಯವನ್ನು ತೊರೆದು, ನಾನು ಸದಾ ಈ ಇಬ್ಬರ ಶುಶ್ರೂಷಾ-ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತೇನೆ.
Verse 27
पज्चैव गुरवो ब्रह्मन् पुरुषस्य बुभूषत: । पिता माताग्निरात्मा च गुरुश्न द्विजसत्तम,ब्राह्मणश्रेष्ठ! उन्नति चाहनेवाले पुरुषके पाँच ही गुरु हैं--पिता, माता, अग्नि, परमात्मा तथा गुरु
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಅಭ್ಯುದಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ಪುರುಷನಿಗೆ ಐದು ಗುರುಗಳೇ—ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಅಗ್ನಿ, ಆತ್ಮ (ಪರಮಾತ್ಮ) ಮತ್ತು ಆಚಾರ್ಯ.
Verse 28
एतेषु यस्तु वर्तेत सम्यगेव द्विजोत्तम । भवेयुरग्नयस्तस्य परिचीणर्णास्तु नित्यश: । गार्हस्थ्ये वर्तमानस्य एव धर्म: सनातन:
ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ! ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಈ ಎಲ್ಲರ प्रति ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವವನಿಂದ, ನಿತ್ಯವೂ ಎಲ್ಲಾ ಅಗ್ನಿಗಳ ಸೇವೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಗೃಹಸ್ಥನ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ.
Verse 153
अनामयं च वां कच्चित् सदैवेह शरीरयो: । ब्राह्मणने उनके द्वारा की हुई पूजाको स्वीकार करके कृतज्ञता प्रकट की और उनसे पूछा--“आप दोनों इस घरमें अपने सुयोग्य पुत्र तथा सेवकोंके साथ सकुशल तो हैं न? आप दोनों शरीरसे भी सदा नीरोग रहते हैं न?”
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಅವರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಕೇಳಿದನು—“ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಇಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಸುಯೋಗ್ಯ ಪುತ್ರರು ಹಾಗೂ ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದೀರಾ? ನಿಮ್ಮ ದೇಹಗಳೂ ಸದಾ ನಿರಾಮಯವಾಗಿವೆಯೇ?”
Verse 214
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि ब्राह्मणव्याधसंवादे चतुर्दशाधिकद्विशततमो<5 ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ವನಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಸಮಾಸ್ಯಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ–ವ್ಯಾಧ ಸಂವಾದವಿಷಯಕ ಎರಡೂ ನೂರು ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns assigning blame amid deception and rumor: competing attributions (Suparṇī/Garuḍī vs. Svāhā) lead to social punishment of the sages’ wives until Viśvāmitra clarifies the underlying facts and ethical responsibility.
The chapter models epistemic restraint in ethical judgment: communal stability depends on verifying causes, correcting misattribution, and using ritual-ethical procedures to restore order rather than amplifying suspicion.
No explicit phalaśruti is stated in the provided verses; the meta-function is etiological and instructional—explaining Skanda’s cultic features and demonstrating how knowledge and rites resolve social and cosmic anxiety.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.