Shloka 4
अग्निनाम-वंश-निरूपणम् | Agni-Names and Lineage Enumeration
निमित्तभूता हि वयं कर्मणो<स्य द्विजोत्तम | येषां हतानां मांसानि विक्रीणामीह वै द्विज,द्विजश्रेष्ठस इस कार्यमें हम निमित्तमात्र हैं। ब्रह्मन! मैं जिन मारे गये प्राणियोंका मांस बेचता हूँ, उनके जीते-जी यदि उनका सदुपयोग किया जाता तो बड़ा धर्म होता। मांस- भक्षणमें तो धर्मका नाम भी नहीं है (उलटे महान् अधर्म होता है)। देवता, अतिथि, भरणीय कुटुम्बीजन और पितरोंका पूजन (आदर-सत्कार) अवश्य धर्म है
nimittabhūtā hi vayaṁ karmaṇo ’sya dvijottama | yeṣāṁ hatānāṁ māṁsāni vikrīṇāmiha vai dvija ||
ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ! ಈ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕೇವಲ ನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ರ. ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಹತರಾದ ಜೀವಿಗಳ ಮಾಂಸವನ್ನೇ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾರುತ್ತೇನೆ—ಅವರು ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಸದುಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರೆ ಅದು ಮಹಾಧರ್ಮವಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಆದರೆ ಮಾಂಸಭಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವೆಂಬ ಹೆಸರೂ ಇಲ್ಲ—ಅದು ಮಹಾ ಅಧರ್ಮವೇ.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse frames moral agency: one may be only an instrument (nimitta) in an action, yet the ethical evaluation of practices like selling and especially consuming meat is emphasized—meat-eating is portrayed as adharma, while true dharma lies in proper, life-affirming use and conduct.
Mārkaṇḍeya addresses a brāhmaṇa, explaining that he is merely an instrument in the deed and that the meat he sells comes from slain creatures; he then contrasts what would have been righteous use of living beings with the unrighteousness he associates with meat consumption.