Shloka 49
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
नरा: स्त्रियस्तथैवान्ये पृथिव्यां जीवसंज्ञिता: । यमराजकी आज्ञाका पालन करनेवाले यमदूत इस पृथ्वीपर आकर यहाँके पुरुषों, स्त्रियों तथा अन्य जीवोंको बलपूर्वक पकड़ ले जाते हैं || ४८ ई ।। ब्राह्मणेभ्य: प्रदानानि नानारूपाणि पार्थिव,राजन! जिनके द्वारा यहाँ ब्राह्मणोंको नाना प्रकारके अश्व आदि वाहनोंका उत्कृष्ट दान किया गया है, वे उस मार्गपर (उन्हीं वाहनोंद्वारा सुखसे) यात्रा करते हैं। छत्र-दान करनेवाले मनुष्य वहाँ प्राप्त हुए छत्रके द्वारा ही धूपका निवारण करते हुए चलते हैं
narāḥ striyas tathaivānye pṛthivyāṃ jīvasaṃjñitāḥ |
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ‘ಜೀವಿಗಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪುರುಷರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಯಮರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಯಮದೂತರು ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ರಾಜನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಾನಗಳನ್ನು—ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ವಾಹನಗಳನ್ನು—ಕೊಟ್ಟವರು, ಪರಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವಾಹನಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಸುಖವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಛತ್ರದಾನ ಮಾಡಿದವರು ಅಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಛತ್ರದಿಂದ ಬಿಸಿಲನ್ನು ತಡೆದು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾರೆ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage links ethical action—especially dāna (charitable giving) to worthy recipients—with concrete post-mortem consequences: gifts become aids on the soul’s journey, while Yama’s messengers enforce the moral order by taking beings at death.
Vaiśampāyana describes how Yama’s servants come to earth and forcibly take living beings, and then explains that donors—particularly those who gave vehicles or umbrellas to Brāhmaṇas—experience corresponding comforts on the path after death, using the very forms of merit they created.