Shloka 24
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
देवमाल्यापनयन द्विजोच्छिष्टावमार्जनम्,नृपश्रेष्ठ! देवविग्रहोंपर चढ़े हुए चन्दन-पुष्प आदिको यथासमय उतारना, ब्राह्मणोंकी जूठन साफ करना, उन्हें चन्दन-माला आदिसे अलंकृत करना, उनकी सेवा-पूजा करना और उनके पैर आदि अंगोंको दबाना, इनमेंसे एक-एक कार्य गोदानसे भी अधिक महत्त्व रखता है
devamālyāpanayanaṃ dvijocchiṣṭāvamārjanam | nṛpaśreṣṭha! devavigrahopari caḍhe hue candana-puṣpādiko yathāsamaya utāranā, brāhmaṇoṃkī jūṭhana sāpha karanā, unheṃ candana-mālā ādisē alaṅkṛta karanā, unakī sevā-pūjā karanā aura unake pāra ādi aṅgoṃko dabanā—inmeṃse eka-eka kārya godānase bhī adhika mahattva rakhatā hai ||
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ! ದೇವವಿಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಚಂದನ-ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳನ್ನು ಯಥಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು, ದ್ವಿಜರ ಭೋಜನೋತ್ತರ ಅವಶಿಷ್ಟವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು, ಅವರಿಗೆ ಚಂದನ-ಮಾಲ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುವುದು, ಅವರ ಸೇವಾ-ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಪಾದಾದಿ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಸಂವಹನ ಮಾಡುವುದು—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಯವೂ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಗೋಧಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse elevates humble, hands-on acts of reverent service—toward the deity’s worship and toward Brahmins (cleaning, adorning, attending, massaging)—as exceptionally meritorious, even surpassing the famed merit of godāna. It frames dharma not only as grand gifts but as sustained, respectful service.
Mārkaṇḍeya is instructing a king, praising specific ritual and social duties: timely handling of offerings on the deity’s image and attentive care for Brahmins. The passage functions as ethical counsel, ranking everyday devotional and service-oriented actions as high dharma.