Shloka 110
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
जीवात्मासे परित्यक्त होनेपर सारे शरीर काठ और दीवारकी भाँति जडवत् होकर महासागरमें उठे हुए फेनोंकी तरह नष्ट हो जाते हैं, इसमें संशय नहीं है ।। आत्मानं विन्दते येन सर्वभूतगुहाशयम् । श्लोकेन यदि वार्धेन क्षीणं तस्य प्रयोजनम्,एक या आधे श्लोकसे भी यदि सम्पूर्ण भूतोंके हृदयदेशमें शयन करनेवाले परमात्माका ज्ञान हो जाय, तो उसके लिये सम्पूर्ण शास्त्रोंके अध्ययनका प्रयोजन समाप्त हो जाता है
jīvātmāse parityakte honepara sāre śarīra kāṭha aura dīvāra kī bhānti jaḍavat hokara mahāsāgarameṃ uṭhe hue phenōṃ kī taraha naṣṭa ho jāte haiṃ, isameṃ saṃśaya nahīṃ hai. ātmānaṃ vindate yena sarvabhūtaguhāśayam. ślokena yadi vārdhena kṣīṇaṃ tasya prayojanam. eka yā ādhe ślokase bhī yadi sampūrṇa bhūtoṃke hṛdayadeśameṃ śayana karanevāle paramātmākā jñāna ho jāya, to usake liye sampūrṇa śāstroṃke adhyayanakā prayojana samāpta ho jātā hai.
ಜೀವಾತ್ಮನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ದೇಹವು ಮರ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯಂತೆ ಜಡವಾಗಿ, ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಏಳುವ ನುರಿತನದಂತೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕದಿಂದಲೋ ಅರ್ಧಶ್ಲೋಕದಿಂದಲೋ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳ ಹೃದಯ-ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ವಿಶಾಲ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಯೋಜನ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The body is perishable and becomes inert when the jīvātman departs, but realizing the Paramātman dwelling in the heart of all beings is the essence; even a small teaching that yields this realization makes further study secondary in terms of ultimate purpose.
In the Vana Parva discourse setting, Yudhiṣṭhira reflects on mortality and the higher aim of knowledge, contrasting the body’s inevitable decay with the liberating insight of the indwelling Supreme Self.