Shloka 103
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
भोजन छोड़ने आदिसे पापकर्मोंका शोधन हो जाता हो, ऐसी बात नहीं है। हाँ, भोजन त्याग देनेसे यह रक्त-मांससे लिपा हुआ शरीर अवश्य क्षीण हो जाता है ।। अज्ञातं कर्म कृत्वा च क्लेशो नान्यत् प्रहीयते । नान्निर्दहति कर्माणि भावशून्यस्य देहिन:,शास्त्रोंद्वारा जिनका विधान नहीं किया गया है, ऐसे कार्य करनेसे केवल क्लेश ही हाथ लगता है, उनसे पाप नष्ट नहीं किये जा सकते। अग्निहोत्र आदि शुभ कर्म भावशून्य अर्थात् श्रद्धारहित मनुष्यके पापकर्मोंको दग्ध नहीं कर सकते
Yudhiṣṭhira uvāca: Ajñātaṃ karma kṛtvā ca kleśo nānyat prahīyate; nānnirdahati karmāṇi bhāvaśūnyasya dehinaḥ.
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— ಕೇವಲ ಆಹಾರ ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳ ಶೋಧನೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಆಹಾರತ್ಯಾಗದಿಂದ ರಕ್ತ-ಮಾಂಸದಿಂದ ಲಿಪ್ತವಾದ ಈ ದೇಹ ಮಾತ್ರ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತವಲ್ಲದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಫಲವಾಗಿ ದೊರೆಯುವುದು ಕೇವಲ ಕ್ಲೇಶ; ಅದರಿಂದ ಪಾಪ ನಾಶವಾಗದು. ಹಾಗೆಯೇ ಭಾವಶೂನ್ಯ—ಅಂದರೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯೂ ಶುದ್ಧ ಸಂಕಲ್ಪವೂ ಇಲ್ಲದ—ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿ ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಗಳೂ ದಹಿಸಲಾರವು.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
External austerities or rituals do not purify wrongdoing by themselves. Actions not grounded in śāstra bring only suffering, and even sacred rites fail to ‘burn’ karma when performed without bhāva—inner faith, sincerity, and right intention.
In the Vana Parva discourse context, Yudhiṣṭhira reflects on the limits of mere bodily mortification and mechanical ritual. He emphasizes that dharma requires authorized practice and inner disposition; otherwise, one gains only hardship, not moral cleansing.