Shloka 101
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
Devanagari script
तिष्ठन् गृहे चैव मुनिर्नित्यं शुचिरलंकृत: । यावज्जीवं दयावांश्व सर्वपापै: प्रमुच्यते,जो निरन्तर घरपर रहकर भी पवित्रभावसे रहता है, सदगुणोंसे विभूषित होता है और जीवनभर सब प्राणियोंपर दया रखता है, उसे मुनि ही समझना चाहिये; वह सम्पूर्ण पापोंसे मुक्ता हो जाता है
Translation
ಯಾವನು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದ್ದರೂ ಸದಾ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ, ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೂ ದಯೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೋ—ಅವನನ್ನು ಮುನಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Word by Word
तिष्ठन्standing; staying
तिष्ठन्:
Karta
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle), पुं, प्रथमा, एकवचन
गृहेin the house
गृहे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगृह
Formनपुं, सप्तमी, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed; even
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
मुनिःa sage
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
नित्यम्always; constantly
नित्यम्:
TypeIndeclinable
Rootनित्य
शुचिःpure; clean
शुचिः:
Karta
TypeAdjective
Rootशुचि
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
अलंकृतःadorned; endowed (with virtues)
अलंकृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootअलंकृत (कृदन्त; अलं + कृ)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुं, प्रथमा, एकवचन
यावत्as long as; until
यावत्:
TypeIndeclinable
Rootयावत्
जीवम्life (one’s lifetime)
जीवम्:
Karma
TypeNoun
Rootजीव
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
दयावान्compassionate
दयावान्:
Karta
TypeAdjective
Rootदयावत्
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सर्वपापैःfrom all sins (lit. by/with all sins as the reference set)
सर्वपापैः:
Karana
TypeNoun
Rootसर्वपाप
Formनपुं, तृतीया, बहुवचन
प्रमुच्यतेis freed; is released
प्रमुच्यते:
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) + प्र
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन, कर्मणि/मध्यस्थ (is released)
Speaker
युधिछिर उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes