Shloka 33
Sarasvatī–Tārkṣya Saṃvāda: Agnihotra-vidhi, Dāna-phala, and Mokṣa-prasaṅga (सरस्वती–तार्क्ष्यसंवादः)
आवर्ततां कार्मुकवेगवाता हलायुधप्रग्रहणा मधूनाम् । सेना तवार्थेषु नरेन्द्र यत्ता ससादिपत्त्यश्वरथा सनागा,“नरेन्द्र! जिसके धनुषका वेग वायुवेगके समान हैं, हल धारण करनेवाले बलरामजी जिसके सेनापति हैं, वह सवारोंसहित हाथी, घोड़े, रथ और पैदल सैनिकोंसे भरी हुई मथुरा- प्रान्तवासी गोपोंकी चतुरंगिणी सेना सदा युद्धके लिये संनद्ध हो आपकी अभीष्ट-सिद्धिके लिये निरन्तर तत्पर रहती है
āvartatāṃ kārmuka-vegavātā halāyudha-pragrahaṇā madhūnām | senā tavārtheṣu narendra yattā sasādipaty-aśva-rathā sanāgā ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ನರೇಂದ್ರನೇ! ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಮಥುರಾ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧುಗಳ (ಯಾದವರ) ಚತುರುಂಗಿಣಿ ಸೇನೆ ಸದಾ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಅವರ ಧನುರ್ವೇಗವು ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಂತೆ ತ್ವರಿತ; ಹಳಾಯುಧ ಬಲರಾಮನು ಸೇನಾನಾಯಕ; ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥ, ಪಾದಾತಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಸೇನೆ ನಿತ್ಯ ಯುದ್ಧಸನ್ನದ್ಧವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗೆ ನಿರಂತರ ತತ್ಪರವಾಗಿದೆ।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the king’s reliance on righteous alliances and disciplined preparedness: legitimate power is strengthened when capable leaders and well-ordered forces stand ready to protect and fulfill just aims.
Vaiśampāyana informs the king that the Madhu/Yādava forces of the Mathurā region—commanded by Baladeva—are fully mobilized with the complete fourfold army (infantry, cavalry, chariots, elephants), prepared to fight to secure the king’s objectives.