Shloka 20
Gaṅgā-Tīrtha Darśana and the Prelude to the Yavakrīta–Indra Exemplum (लोमश-युधिष्ठिर संवादः)
बन्द्युवाच त्रयोदशी तिथिरुक्ता प्रशस्ता त्रयोदशद्वीपवती मही च । बन्दीने कहा--त्रयोदशी तिथि उत्तम बतायी गयी है तथा यह पृथ्वी तेरह द्वीपोंसे युक्त है। लोगश उवाच एतावदुक्त्वा विर॒राम बन्दी श्लोकस्यार्ध व्याजहाराष्ट्रवक्र: । लोमशजी कहते हैं--इतना कहकर बन्दी चुप हो गया। तब शेष आधे श्लोककी पूर्ति अष्टावक्रने इस प्रकार की। अद्टावक्र उवाच त्रयोदशाहानि ससार केशी त्रयोदशादीन्यतिच्छन्दांसि चाहु:,अष्टावक्र बोले--केशी नामक दानवने भगवान् विष्णुके साथ तेरह* दिनोंतक युद्ध किया था। वेदमें जो अतिशब्द-विशिष्ट छन््द बताये गये हैं, उनका एक-एक पाद तेरह आदि अक्षरोंसे सम्पन्न होता है (अर्थात् अतिजगती छन््दका एक पाद तेरह अक्षरोंका, अतिशक्वरीका एक पाद पन्न्द्रह अक्षरोंका, अत्यष्टिका प्रत्येक पाद सत्रह अक्षरोंका तथा अतिधृतिका हर एक पाद उन्नीस अक्षरोंका होता है)
aṣṭāvakra uvāca | trayodaśāhāni sasāra keśī trayodaśādīny aticchandāṁsi cāhuḥ ||
ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಕೇಶೀ ಎಂಬ ದಾನವನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಹದಿಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ ವೇದದಲ್ಲಿ ‘ಅತಿ-’ ಉಪಸರ್ಗದಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅವುಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾದವೂ ಹದಿಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ಬಂದಿನನು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟ ಅರ್ಧಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನಾನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದೆನು.
अद्टावक्र उवाच
Educational Q&A
True learning is not mere display; it is precise, disciplined, and grounded in authoritative knowledge (here, mythic tradition and Vedic chandas). Aṣṭāvakra’s completion of the verse models intellectual integrity and mastery used to correct and conclude, not to boast.
Bandin states the first half of a verse praising ‘thirteen’ (trayodaśa) and then falls silent. Aṣṭāvakra supplies the missing half, citing (1) the tradition that the demon Keśī fought Viṣṇu for thirteen days, and (2) the Vedic ‘ati-’ metres whose pādas begin with thirteen syllables and extend beyond.