Shloka 9
Aṣṭāvakra–Bandi Vāda at Janaka’s Assembly
Numerical Cosmology and Restitution
अष्टावक्र उवाच न ज्ञायते कायवृद्धया विवद्धि- ्यथाष्ठीला शाल्मले: सम्प्रवृद्धा हस्वो5ल्ल्पकाय: फलितो विवृद्धो यश्चाफलस्तस्य न वृद्धभाव:,अष्टावक्र बोले--द्वारपाल! केवल शरीर बढ़ जानेसे किसीकी बढ़ती नहीं समझी जाती है। जैसे सेमलके फलकी गाँठ बढ़नेपर भी सारहीन होनेके कारण वह व्यर्थ ही है। छोटा और दुबला-पतला वृक्ष भी यदि फलोंके भारसे लदा है तो उसे ही वृद्ध (बड़ा) जानना चाहिये। जिसमें फल नहीं लगते, उस वृक्षका बढ़ना भी नहीं के बराबर है
aṣṭāvakra uvāca | na jñāyate kāya-vṛddhyā vṛddhir yathā ṣṭhīlā śālmaleḥ sampravṛddhā | hrasvo 'lpa-kāyaḥ phalito vivṛddho yaś cāphalas tasya na vṛddha-bhāvaḥ ||
ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನು ಹೇಳಿದನು—“ದ್ವಾರಪಾಲನೇ! ಕೇವಲ ದೇಹದ ವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿಜವಾದ ವೃದ್ಧಿ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಶಾಲ್ಮಲಿಯ ಫಲಗಂಟು ಬೆಳೆದರೂ ಒಳಗೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ವ್ಯರ್ಥ. ಆದರೆ ಚಿಕ್ಕದು, ಸಣ್ಣ ದೇಹದ ಮರವಾದರೂ ಫಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರೆ ಅದೇ ನಿಜವಾಗಿ ‘ವೃದ್ಧ’; ಫಲವಿಲ್ಲದವನ ವೃದ್ಧಿ ವೃದ್ಧಿಯೇ ಅಲ್ಲ.”
अष्टावक्र उवाच
Educational Q&A
Real maturity is measured by meaningful results (like fruit), not by outward size or mere expansion. Worth is shown through substance—virtue, usefulness, and achieved good—rather than appearance.
Aṣṭāvakra addresses a gatekeeper and uses a tree metaphor: the śālmali’s swelling is hollow, while a small tree laden with fruit is truly ‘grown.’ He is correcting a superficial standard of judging greatness.