Shloka 13
स्वाध्याय और वषट्त्कार बंद हो गये। यज्ञोत्सव आदि कार्य नष्ट हो गये। कालेयोंके भयसे पीड़ित हुए सम्पूर्ण जगतमें कहीं कोई उत्साह नहीं रह गया था ।। एवं संक्षीयमाणाश्न मानवा मनुजेश्वर । आत्मत्राणपराभीता: प्राद्रवन्त दिशो भयात्,नरेश्वर! इस प्रकार दिन-दिन नष्ट होनेवाले मनुष्य भयभीत हो अपनी रक्षाके लिये चारों दिशाओंमें भाग गये
svādhyāyaś ca vaṣaṭkāraś ca bandhāṃ gatāḥ | yajñotsavādayaḥ karmāṇi naṣṭāni | kāleyabhayapīḍite samaste jagati kvacid api nāsīd utsāhaḥ || evaṃ saṃkṣīyamāṇāś ca mānavā manu-jeśvara | ātmatrāṇaparā bhītāḥ prādravan diśo bhayāt ||
ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವೂ ‘ವಷಟ್’ಕಾರವೂ ಮೌನಗೊಂಡಿದ್ದವು; ಯಜ್ಞೋತ್ಸವಾದಿ ಕರ್ಮಗಳು ನಾಶವಾಗಿದ್ದವು. ಕಾಲೇಯರ ಭಯದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ಸಾಹ ಉಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಓ ಮನುಜೇಶ್ವರ, ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ಭಯಭೀತರಾಗಿ, ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸು ನೆಟ್ಟು, ಭಯದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿಹೋದರು.
लोगश उवाच
Educational Q&A
When society is ruled by fear and violence, dharma collapses in visible ways: Vedic study, ritual speech, and communal sacrifices cease. The verse highlights that protecting the conditions for learning and worship is a king’s ethical responsibility; otherwise people become consumed by mere survival.
The world is described as being terrorized by the Kāleyas. As a result, sacred recitation and sacrificial rites stop, festivals are destroyed, morale disappears, and people—diminishing day by day—scatter in panic to the four directions seeking safety.