Shloka 37
सुरभि–इन्द्रसंवादः
Surabhi–Indra Dialogue as a Governance Exemplar
Devanagari script
वैशम्पायन उवाच विलक्षयंस्तु राजेन्द्रो दुर्योधनपिता तदा । मैत्रेयं प्राह किर्मीर: कथं भीमेन पातित:,वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! तब दुर्योधनके पिता महाराज धूृतराष्ट्रने भीमसेनके बलका विशेष परिचय पानेके लिये मैत्रेयजीसे पूछा--“मुने! भीमने किर्मीरको कैसे मारा?”
Translation
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಜನಮೇಜಯ! ಆಗ ದುರ್ಯೋಧನನ ತಂದೆ ಮಹಾರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಭೀಮಸೇನನ ಬಲಪರಾಕ್ರಮದ ವಿಶೇಷ ಪರಿಚಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಮೈತ್ರೇಯ ಮುನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು— “ಮುನಿವರ್ಯ! ಭೀಮನು ಕಿರ್ಮೀರನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಹರಿಸಿದನು?”
Word by Word
वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
विलक्षयन्noticing, observing
विलक्षयन्:
Karta
TypeVerb
Rootविलक्षयत् (विलक्षय्)
FormPresent active participle, Masculine, Nominative, Singular
तुbut, indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
राजेन्द्रःthe king (lord of kings)
राजेन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
दुर्योधनपिताDuryodhana's father (Dhṛtarāṣṭra)
दुर्योधनपिता:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधनपितृ
FormMasculine, Nominative, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
मैत्रेयम्Maitreya
मैत्रेयम्:
Karma
TypeNoun
Rootमैत्रेय
FormMasculine, Accusative, Singular
प्राहsaid, addressed
प्राह:
TypeVerb
Rootप्र+अह् (अह्/ब्रू)
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
किर्मीरःKirmīra (the rākṣasa)
किर्मीरः:
Karma
TypeNoun
Rootकिर्मीर
FormMasculine, Nominative, Singular
कथम्how?
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
भीमेनby Bhīma
भीमेन:
Karana
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Instrumental, Singular
पातितःwas felled/struck down
पातितः:
TypeVerb
Rootपत्
FormPast passive participle (kta), Masculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes