Shloka 39

Āraṇyaka-parva, Adhyāya 1 — The Pandavas’ Exit from Gajasāhvaya and the Citizens’ Lament (जनमेजयप्रश्नः; पाण्डवानां वनप्रस्थानम्)

Devanagari script

वैशम्पायन उवाच तथानुमन्त्रितास्तेन धर्मराजेन ता: प्रजा: । चक्कुरार्तस्वरं घोरं हा राजन्निति संहता:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! धर्मराजके द्वारा इस प्रकार विनयपूर्वक अनुरोध किये जानेपर उन समस्त प्रजाओंने “हा! महाराज!” ऐसा कहकर एक ही साथ भयंकर आर्तनाद किया

Translation

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಜನಮೇಜಯ! ಧರ್ಮರಾಜನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿನಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಆ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿ “ಹಾ ರಾಜನ್!” ಎಂದು ಘೋರವಾದ ಆರ್ತನಾದವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.

Word by Word

वैशम्पायनःVaiśampāyana

उवाचsaid

तथाthus, in that manner

अनुमन्त्रिताःhaving been requested/entreated

तेनby him

धर्मराजेनby Dharmarāja (Yudhiṣṭhira)

ताःthose

प्रजाःsubjects, people

चक्रुःmade, uttered

आर्तस्वरम्a distressed cry/voice

घोरम्terrible, dreadful

हाalas!

राजन्O king!

इतिthus (quotative)

संहताःgathered together, in a body

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

War Context

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes