Shloka 11
Udyoga Parva Adhyaya 62 — Duryodhana’s Claim of Victory and Vidura’s Allegories on Discord and Risk
जो दमरूपी गुणसे युक्त है, उसीको दान, क्षमा और सिद्धिका यथार्थ लाभ प्राप्त होता है; क्योंकि दम ही दान, तपस्या, ज्ञान और स्वाध्यायका सम्पादन करता है ।। दमस्तेजो वर्धयति पवित्र दम उत्तमम् | विपाप्मा वृद्धतेजास्तु पुरुषो विन्दते महत्,दम तेजकी वृद्धि करता है। दम पवित्र एवं उत्तम साधन है। दमसे निष्पाप एवं बढ़े हुए तेजसे सम्पन्न पुरुष परब्रह्म परमात्माको प्राप्त कर लेता है
vidura uvāca | yo dama-rūpī guṇena yuktaḥ sa eva dāna-kṣamā-siddhīnāṁ yathārtha-lābhaṁ prāpnoti | yato dama eva dāna-tapasā-jñāna-svādhyāyānāṁ sampādakaḥ || damas tejo vardhayati pavitro dama uttamaḥ | vipāpmā vṛddha-tejās tu puruṣo vindate mahat ||
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು— ದಮ (ಆತ್ಮಸಂಯಮ) ಎಂಬ ಗುಣದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದವನೇ ದಾನ, ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿಯ ನಿಜವಾದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ದಮದಿಂದಲೇ ದಾನ, ತಪಸ್ಸು, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ. ದಮವು ಅಂತರ್ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಪವಿತ್ರವೂ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನವೂ ಆಗಿದೆ. ದಮದಿಂದ ಪಾಪರಹಿತನಾಗಿ, ವೃದ್ಧತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪುರುಷನು ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಮಹತ್ತ್ವ.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Self-restraint (dama) is presented as the enabling virtue: it makes charity, forgiveness, austerity, knowledge, and sacred study effective, and it purifies a person while increasing inner radiance, culminating in the highest spiritual attainment.
In the Udyoga Parva’s counsel-filled setting, Vidura instructs on ethical discipline, emphasizing that inner governance—control of senses and mind—is the foundation for all other virtues and for reaching the supreme good.