Shloka 37
Udyoga-parva Adhyāya 47 — Arjuna’s Deterrent Declaration
Sañjaya’s Report
यदा विराट: परवीरघाती रणान्तरे शत्रुचमूं प्रवेष्टा । मत्स्यै: सार्थमनृशंसरूपै- स्तदा युद्ध धार्तराष्ट्रोडन्वतप्स्यत्,जब शत्रु-वीरोंका संहार करनेवाले राजा विराट सौम्य स्वरूपवाले मत्स्यदेशीय योद्धाओंको साथ लेकर रणभूमिमें शत्रुसेनाके भीतर प्रवेश करेंगे, उस समय दुर्योधन युद्ध छेड़नेका परिणाम सोचकर शोकसे संतप्त हो उठेगा
sañjaya uvāca |
yadā virāṭaḥ paravīraghātī raṇāntare śatrucamūṃ praveṣṭā |
matsyaiḥ sārtham anṛśaṃsarūpais tadā yuddhe dhārtarāṣṭro 'nutapsyat ||
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಶತ್ರುವೀರಘಾತಿಯಾದ ರಾಜ ವಿರಾಟನು ಮೃದು ಹಾಗೂ ಅನೃಶಂಸ ಸ್ವಭಾವದ ಮತ್ಸ್ಯ ಯೋಧರೊಂದಿಗೆ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯದ ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ, ಯುದ್ಧವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದ ತನ್ನ ಕಟು ಫಲವನ್ನು ಅರಿತು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಪುತ್ರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ದಹಿಸುವನು।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical consequence of initiating unjust conflict: when formidable yet humane allies join the fray, the aggressor (Duryodhana) is foretold to suffer inner torment, suggesting that adharma in politics and war culminates in remorse and suffering.
Sañjaya describes a future battlefield scene: King Virāṭa, leading Matsya warriors, will penetrate the enemy formation. This impending turn of events is presented as a cause for Duryodhana’s later anguish, as he recognizes the disastrous outcome of the war he helped bring about.