Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Udyoga-parva Adhyāya 47 — Arjuna’s Deterrent Declaration

Sañjaya’s Report

सेनाग्रगं दंशितं भीमसेनं स्वालक्षणं वीरहणं परेषाम्‌ | घ्नन्तं चमूमन्तकसंनिकाशं तदा स्मर्ता वचनस्थातिमानी,जब भीमसेन कवच धारण करके शत्रुपक्षके वीरोंका नाश करते हुए अपने पक्षके लोगोंके लिये भी अलक्षित हो सेनाके आगे-आगे तीव्र वेगसे बढ़ेंगे और यमराजके समान विपक्षी सेनाका संहार करने लगेंगे, उस समय अत्यन्त अभिमानी दुर्योधनको मेरी ये बातें याद आयेंगी

saṅjaya uvāca | senāgra-gaṁ daṁśitaṁ bhīmasenaṁ svalakṣaṇaṁ vīrahaṇaṁ pareṣām | ghnantaṁ camūm antaka-sannikāśaṁ tadā smartā vacanasthātimānī ||

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕವಚಧಾರಿಯಾದ ಭೀಮಸೇನನು ಸೇನೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಧಾವಿಸಿ—ತನ್ನ ಸ್ವಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಗುರುತಾಗುವವನಾದರೂ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ದುರ್ಗ್ರಾಹ್ಯನಾಗಿ—ಅವರ ವೀರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾ, ಅಂತಕನಂತೆ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಸೇನೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಅತಿಗರ್ವಿಷ್ಠ ದುರ್ಯೋಧನನು ನನ್ನ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವನು।

सेनाग्रगम्going at the head of the army
सेनाग्रगम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसेनाग्रग
FormMasculine, Accusative, Singular
दंशितम्armoured, mail-clad
दंशितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदंशित
FormMasculine, Accusative, Singular
भीमसेनम्Bhimasena
भीमसेनम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Accusative, Singular
स्वालक्षणम्marked by his own signs (distinctive)
स्वालक्षणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्वालक्षण
FormMasculine, Accusative, Singular
वीरहणम्slayer of heroes
वीरहणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवीरहण
FormMasculine, Accusative, Singular
परेषाम्of the enemies / of the others
परेषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootपर
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
घ्नन्तम्slaying, striking down
घ्नन्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootहन्
FormPresent (Shatru participle), Singular, Parasmaipada (active), Masculine, Accusative
चमूम्army (host)
चमूम्:
Karma
TypeNoun
Rootचमू
FormFeminine, Accusative, Singular
अन्तकसंनिकाशम्like Antaka (Death), death-like
अन्तकसंनिकाशम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअन्तक-संनिकाश
FormMasculine, Accusative, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
स्मर्ताwill remember
स्मर्ता:
Karta
TypeVerb
Rootस्मृ
FormPeriphrastic future (agent noun -tṛ), Singular, Active sense, Masculine, Nominative
वचनस्थातिमानीproud of standing by his word
वचनस्थातिमानी:
Karta
TypeAdjective
Rootवचन-स्थाति-मानिन्
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīmasena (Bhīma)
D
Duryodhana
A
Antaka (Death/Yama)
S
senā (army)
C
camū (host)

Educational Q&A

Arrogance that ignores wise counsel leads to inevitable regret: Duryodhana’s overconfidence will collapse when confronted with the real, destructive capability of Bhīma in battle, and he will then recall the warning he dismissed.

Sañjaya foretells a battlefield scene: Bhīma, armored and charging at the front, will slaughter enemy champions and devastate the opposing army like Death itself; at that moment, Duryodhana—described as extremely proud—will remember Sañjaya’s earlier words.