Shloka 29
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
कामत्यागश्न राजेन्द्र स तृतीय इति स्मृत: । अप्यवाच्यं वदन्त्येतं स तृतीयो गुण: स्मृत:,राजेन्द्र! छ: प्रकारका जो सर्वश्रेष्ठ त्याग है, उसे बताते हैं। लक्ष्मीको पाकर हर्षित न होना--यह प्रथम त्याग है; यज्ञ-होमादिमें तथा कुएँ, तालाब और बगीचे आदि बनानेमें धन खर्च करना दूसरा त्याग है और सदा वैराग्यसे युक्त रहकर कामका त्याग करना-यह तीसरा त्याग कहा गया है। महर्षिलोग इसे अनिर्वचनीय मोक्षका उपाय कहते हैं। अतः यह तीसरा त्याग विशेष गुण माना गया है
kāmatyāgaś ca rājendra sa tṛtīya iti smṛtaḥ | apy avācyaṁ vadanty etaṁ sa tṛtīyo guṇaḥ smṛtaḥ ||
ಸನತ್ಸುಜಾತನು ಹೇಳಿದನು— ರಾಜೇಂದ್ರ, ಕಾಮತ್ಯಾಗವೇ ಮೂರನೆಯ (ಶ್ರೇಷ್ಠ) ತ್ಯಾಗವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ‘ವರ್ಣನಾತೀತ’—ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯ—ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮೂರನೆಯ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ವಿಶೇಷ ಗುಣವೆಂದು ಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
The verse elevates kāma-tyāga—renouncing desire and attachment—as a foremost ethical and spiritual discipline. It is praised as a distinctive excellence and even called ‘inexpressible’ because it points beyond ordinary speech toward liberation (mokṣa).
In the Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra dialogue of the Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs the king on higher dharma and the path beyond fear and sorrow. Here he continues an enumeration of forms of ‘supreme renunciation,’ identifying the third as the abandonment of desire.