Shloka 14
उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
मानध्नस्यासौ मानकामस्य चेर्षो: संरम्भिणक्षार्थधर्मातिगस्य । दुर्भाषिणो मन्युवशानुगस्य कामात्मनो दौहदैर्भावितस्य
sañjaya uvāca | mānadhnasya asau mānakāmasya ca īrṣoḥ saṃrambhiṇaḥ artha-dharma-ātigasya | durbhāṣiṇaḥ manyu-vaśānugasya kāmātmano dauhadaiḥ bhāvitasya ||
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಇತರರ ಮಾನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ತನ್ನ ಮಾನವನ್ನು ಬಯಸುವವನು; ಅಸೂಯೆಪಡುವ, ಕ್ರೋಧಿ, ಉಗ್ರ; ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಎರಡನ್ನೂ ಮೀರುವವನು; ಕಟುವಚನಿಯು; ಕ್ರೋಧದ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವನು; ಭೋಗಾಸಕ್ತ; ಸ್ವಾರ್ಥಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸು ರೂಪುಗೊಂಡವನು. ಅಂಥ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಪ್ರಿಯವೆಂದುಕೊಂಡು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse warns that craving for honour, jealousy, and anger lead to transgressing both artha and dharma; when a ruler becomes attached to pleasing a morally compromised heir, even clear understanding fails to prevent abandonment of righteousness.
Sañjaya is reporting and morally evaluating the situation at the Kuru court: he depicts the flawed disposition associated with Duryodhana and implies how Dhṛtarāṣṭra, despite knowing the right course, is pulled away from dharma by attachment to his son’s wishes.