Shloka 11
उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
प्राप्तैश्वर्यो धृतराष्ट्रोडद्य राजा लालप्यते संजय कस्य हेतो: । प्रगृहा दुर्बुद्धिमनार्जवे रतं पुत्र मनन््दं मूढममन्त्रिणं तु
sañjaya uvāca |
prāptaiśvaryo dhṛtarāṣṭro ’dyarājā lālapyate sañjaya kasya hetoḥ |
pragṛhya durbuddhim anārjave rataṃ putraṃ nṛśaṃsaṃ mūḍham amantriṇaṃ tu ||
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಸಂಜಯಾ! ರಾಜ್ಯೈಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಹಿಡಿದಿರುವ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಇಂದು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಳಲುತ್ತಾನೆ? ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ, ಅನಾರ್ಯಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತ, ಉದ್ದಂಡ, ಮೋಹಗ್ರಸ್ತ, ಸಜ್ಜನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಲಹೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುವ ತನ್ನ ಪುತ್ರನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಈಗ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಬಯಸುವವನಂತೆ ಏಕೆ ಮರುಮರು ಶೋಕಿಸುತ್ತಾನೆ? ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಒಣ ಹುಲ್ಲು-ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬನು ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಆ ಬೆಂಕಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿ ಕೊನೆಗೆ ಅವನ ಬಳಿಗೇ ಬಂದಾಗ, ತನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಭಯಪಟ್ಟು ಮರುಮರು ಅಳುವಂತೆ—ಅದೇ ರೀತಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ವಿನಾಶದ ಕಾರಣವನ್ನೇ ಹಿಡಿದು ಶೋಕಿಸುತ್ತಾನೆ.
संजय उवाच
Educational Q&A
Grief that follows from knowingly supporting unrighteous conduct is self-inflicted. Power and resources do not protect a ruler who abandons wise counsel and enables a destructive heir; lamentation cannot undo a chosen adharma.
Sañjaya comments on Dhṛtarāṣṭra’s present lament: despite having authority, the king has sided with Duryodhana—portrayed as ill-judged and counsel-less—and now mourns the danger he himself has helped ignite, likened to a man who starts a forest fire and then fears its return.