Shloka 40
भीष्मस्वप्न-स्मृत्युपाख्यानम् | Bhīṣma’s Dream-Linked Recollection of the Paraśurāma Combat
कुरुनन्दन! काशिराजकी वह कन्या तीर्थसेवनके लोभसे वत्सदेशकी भूमिपर इधर- उधर दौड़ती फिरती थी ।। सा नदी वत्सभूम्यां तु प्रथिताम्बेति भारत । वार्षिकी ग्राहबहुला दुस्तीर्था कुटिला तथा,भारत! कुछ कालके पश्चात् वह वत्सदेशकी भूमिमें अम्बा नामसे प्रसिद्ध नदी हुई, जो केवल बरसातमें जलसे भरी रहती थी। उसमें बहुत-से ग्राह निवास करते थे। उसके भीतर उतरना और स्नान आदि तीर्थकृत्योंका सम्पादन बहुत ही कठिन था। वह नदी टेढ़ी-मेढ़ी होकर बहती थी
kurunandana! kāśirājakī sā kanyā tīrthasevanalobhena vatsadeśasya bhūmau itastataḥ dhāvantī paribhramantī āsīt. sā nadī vatsabhūmyāṃ tu prathitā ‘ambā’ iti bhārata; vārṣikī grāhabahulā duṣṭīrthā kuṭilā tathā.
ಓ ಕುರುನಂದನ! ತೀರ್ಥಸೇವನೆಯ ಲೋಭದಿಂದ ಕಾಶಿರಾಜನ ಪುತ್ರಿ ವತ್ಸದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಕೆಲಕಾಲದ ನಂತರ, ಓ ಭಾರತ! ಅವಳು ವತ್ಸಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ‘ಅಂಬಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ನದಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಳು—ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲೇ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬುವ ಋತುಪ್ರವಾಹ; ಮೊಸಳೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದದು; ಅದರಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಸ್ನಾನಾದಿ ತೀರ್ಥಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟ; ವಕ್ರವಾಗಿ ಹರಿಯುವದು.
राम उवाच
Educational Q&A
The verse frames intense desire—even for religious acts like tīrtha-visiting—as ethically ambivalent: when driven by lobha (craving), it can lead to hardship and danger. It also underscores discernment in ritual practice: not every ‘tīrtha’ is easily or safely accessible, and sacred intent should be guided by prudence.
Rama describes a Kāśī princess who roams the Vatsa region out of eagerness to visit sacred fords. Over time she becomes identified with (or transformed into) a river called Ambā in Vatsa—seasonal, crocodile-filled, difficult for bathing rites, and winding—providing an etiological account for the river’s name and character.