Shloka 31
भीष्मस्वप्न-स्मृत्युपाख्यानम् | Bhīṣma’s Dream-Linked Recollection of the Paraśurāma Combat
कुरुनन्दन! उस समय मेरी माता गंगाने जलमें प्रकट होकर अम्बासे कहा--*भद्रे! तू किसलिये शरीरको इतना क्लेश देती है। मुझे ठीक-ठीक बता” ।। सैनामथाब्रवीद् राजन् कृताज्जलिरनिन्दिता । भीष्मेण समरे रामो निर्जितश्लारुलोचने,राजन्! तब साध्वी अम्बाने हाथ जोड़कर गंगाजीसे कहा--“चारुलोचने! भीष्मने युद्धमें परशुरामजीको परास्त कर दिया; फिर दूसरा कौन ऐसा राजा है, जो धनुष-बाण लेकर खड़े हुए भीष्मको युद्धमें परास्त कर सके? अतः मैं भीष्मके विनाशके लिये अत्यन्त कठोर तपस्या कर रही हूँ
rāma uvāca | kurunandana! tadā me mātā gaṅgā jalāt prādurbhūya ambām uvāca— “bhadre! tvaṁ kasmāt śarīraṁ tathā kliśnāsi? yathāvat me brūhi” || sā enam athābravīd rājan kṛtāñjalir aninditā | bhīṣmeṇa samare rāmo nirjitaś cārulocane || rājan! tadā sādhvī ambā kṛtāñjalir gaṅgām uvāca— “cārulocane! bhīṣmeṇa samare paraśurāmo nirjitaḥ; tataḥ kaḥ punar anyaḥ sa rājā yaḥ dhanur-bāṇam ādāya sthitaṁ bhīṣmaṁ raṇe jetum śaknoti? ataḥ bhīṣma-vināśāya ahaṁ dāruṇaṁ tapaḥ carāmi” ||
ಕುರುನಂದನನೇ! ಆಗ ನನ್ನ ತಾಯಿ ಗಂಗಾ ಜಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಅಂಬೆಗೆ ಹೇಳಿದಳು—“ಭದ್ರೇ! ನೀನು ದೇಹವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಏಕೆ ಕಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಿರುವೆ? ನನಗೆ ಯಥಾರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳು.” ಆಗ ದೋಷರಹಿತ ಸಾಧ್ವಿಯಾದ ಅಂಬೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು—“ಚಾರುಲೋಚನೆ! ಭೀಷ್ಮನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು (ಪರಶುರಾಮನನ್ನು) ಸೋಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಧನುರ್ಬಾಣ ಹಿಡಿದು ನಿಂತ ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಇನ್ನಾವ ರಾಜನು ಜಯಿಸಬಲ್ಲನು? ಆದ್ದರಿಂದ ಭೀಷ್ಮವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.”
राम उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how unresolved injustice and wounded honor can harden into a vow of vengeance, driving extreme self-discipline (tapas). It also frames an ethical tension: ascetic power is pursued not for liberation but to achieve retribution, showing how intention shapes the moral color of spiritual practice.
Rāma (Paraśurāma) recounts that Gaṅgā appears from the waters and questions Ambā about her severe austerities. Ambā, respectfully folding her hands, explains that since Bhīṣma has already defeated Paraśurāma in battle, no ordinary king can defeat Bhīṣma by arms; therefore she is performing harsh tapas specifically to bring about Bhīṣma’s downfall.