Shloka 49
Pāṇḍava-senā-niryāṇa and Vyūha-vibhāga (पाण्डवसेनानिर्याण तथा व्यूहविभाग)
अतिलोहिलतनेत्राभ्यामाशीविष इव श्वसन् | स्मयमान इव क्रोधात् सक्किणी परिसंलिहन्
atilohitalatanetrābhyām āśīviṣa iva śvasan | smayamāna iva krodhāt sakkiṇī pari-saṁlihan, bharataśreṣṭha janamejaya |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಜನಮೇಜಯ! ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಂಪಾದವು; ಅವನು ವಿಷಸರ್ಪದಂತೆ ಫುಸಫುಸನೆ ಉಸಿರಾಡಿದನು. ಒಳಗೆ ಕೋಪ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ನಗುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾ, ತುಟಿಗಳ ಮೂಲೆಗಳನ್ನು ನಕ್ಕುಕೊಂಡು, ಉತ್ತರಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension between inner anger and outward restraint: even when provoked by hostile speech, a leader must govern expression—choosing measured words and purposeful action rather than uncontrolled rage.
After hearing Duryodhana’s message delivered by Ulūka, Yudhiṣṭhira becomes visibly enraged—eyes reddening, breathing like a serpent—yet he composes himself to speak, glancing toward Kṛṣṇa and his brothers and preparing a strong reply.