Shloka 15
पाण्डवसेनानायकाभिषेकः तथा बलरामागमन-उपदेशः | Appointment of Pandava Commanders and Balarama’s Counsel
नगराणीव गुप्तानि दुराधर्षाणि शत्रुभि: । आसन् रथसहस््राणि हेममालीनि सर्वश:,प्रत्येक रथके दो-दो घोड़ोंपर एक-एक रक्षक नियुक्त था, एक-एक रथके लिये दो चक्ररक्षक नियत किये गये थे। वे दोनों ही रथियोंमें श्रेष्ठ थे तथा रथी भी अश्वसंचालनकी कलामें निपुण थे। सब ओर सुवर्णमालाओंसे अलंकृत हजारों रथ शोभा पाते थे। शत्रुओंके लिये उनका भेदन करना अत्यन्त कठिन था। वे सब-के-सब नगरोंकी भाँति सुरक्षित थे
Vaiśampāyana uvāca |
nagarāṇīva guptāni durādharṣāṇi śatrubhiḥ |
āsan rathasahasrāṇi hemamālīni sarvaśaḥ ||
ನಗರಗಳಂತೆ ಸುರಕ್ಷಿತವೂ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದುರಾಧರ್ಷವೂ ಆಗಿ, ಸ್ವರ್ಣಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾವಿರಾರು ರಥಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಿಂತಿದ್ದವು. ಅದು ಕೇವಲ ವೈಭವದ ಪ್ರದರ್ಶನವಲ್ಲ; ಶಿಸ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಸುದೃಢ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಯುದ್ಧವ್ಯೂಹವೇ ಆಗಿತ್ತು.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined preparedness: strength is not only in wealth and splendor (gold-adorned chariots) but in protection, order, and strategic defense—making a force ‘unassailable’ through organization.
Vaiśampāyana describes a vast array of chariots, richly decorated yet tightly guarded, emphasizing that the army’s chariot divisions were arranged and defended so well that enemies would find them difficult to penetrate.