Shloka 11
प्रभिन्नमिव मातड़ुं प्रतिद्विरदघातिनम् । न तदा भविता त्रेता न कृतं द्वापरं न च,जब तुम युद्धमें महाबली भीमसेनको दुःशासनका रक्त पीकर नाचते तथा मदकी धारा बहानेवाले गजराजके समान उन्हें शत्रुपक्षकी गजसेनाका संहार करते देखोगे, उस समय तुम्हें सत्ययुग, त्रेता और द्वापरकी प्रतीति नहीं होगी
sañjaya uvāca | prabhinnam iva mātaṅgaṁ pratidviradaghātinam | na tadā bhavitā tretā na kṛtaṁ dvāparaṁ na ca ||
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಭಯಾನಕ ದೃಶ್ಯವು ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಗಜರಾಜನು ಬಿಡಿದು ಎದುರಿನ ಗಜಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನೀನು ಭೀಮಸೇನನು ದುಃಶಾಸನನ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿದು ನೃತ್ಯಿಸುತ್ತಾ, ಮದಧಾರೆ ಹರಿಸುವ ಗಜರಾಜನಂತೆ ಶತ್ರುವಿನ ಗಜಸೈನ್ಯವನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ನಿನಗೆ ತ್ರೇತಾ, ಕೃತ, ದ್ವಾಪರ—ಯಾವ ಯುಗಪ್ರತೀತಿಯೂ ಇರದು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames extreme battlefield vengeance as a sign of moral disorientation: when violence reaches a terrifying pitch, the listener feels as if the ordered distinctions of the yugas (and their dharmic standards) no longer hold. It underscores how adharma-driven conflict can make society experience a collapse of ethical bearings.
Sañjaya, foretelling the war’s horrors, describes Bhīma’s ferocity—especially the vowed act of drinking Duḥśāsana’s blood—and compares him to a must-streaming, rampaging elephant that smashes the enemy’s elephant forces. The image is meant to overwhelm Dhṛtarāṣṭra (the implied listener) with the inevitability and dread of the coming carnage.