Shloka 23
उद्योगपर्व अध्याय १३३ — संजये मातृउपदेशः
Udyoga Parva Adhyaya 133 — A Mother’s Counsel to Saṃjaya
अपारे भव न: पारमप्लवे भव न: प्लवः । कुरुष्व स्थानमस्थाने मृतान् संजीवयस्व न:,एकशगत्रुवधेनैव शूरो गच्छति विश्रुतिम् एक शत्रुका वध करनेसे ही शूरवीर पुरुष सम्पूर्ण विश्वमें विख्यात हो जाता है। देवराज इन्द्र केवल वृत्रासुरका वध करके ही “महेन्द्र' नामसे प्रसिद्ध हो गये। उन्हें रहनेके लिये इन्द्रभवन प्राप्त हुआ और वे तीनों लोकोंके अधीश्वर हो गये
apāre bhava naḥ pāram aplave bhava naḥ plavaḥ | kuruṣva sthānam asthāne mṛtān saṃjīvayasva naḥ | ekaśatrūvadhenaiva śūro gacchati viśrutim |
ನಾವು ತೀರವಿಲ್ಲದ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ನೀನೇ ನಮ್ಮ ಪಾರಾಗು; ದೋಣಿ ಇಲ್ಲದಾಗ ನೀನೇ ನಮ್ಮ ದೋಣಿಯಾಗು. ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ಕಡೆ ನಮಗೆ ಆಧಾರ ನಿರ್ಮಿಸು; ಮೃತರಂತೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ನಮ್ಮನ್ನು ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸು. ಏಕೆಂದರೆ ಒಬ್ಬನೇ ಶತ್ರುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರೂ ವೀರನು ವ್ಯಾಪಕ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
पुत्र उवाच
Educational Q&A
In moments of danger, a capable protector must become the very means of rescue—shore, boat, and footing—restoring confidence and strength. The verse also highlights how a single decisive act against a key adversary can establish a warrior’s reputation and moral authority in a conflict.
A son addresses a powerful figure (contextually, a protector/leader) with urgent imperatives: ‘save us, support us, revive us.’ He motivates action by appealing to the warrior ideal of renown—arguing that even one enemy’s defeat can bring lasting fame.