Shloka 353
Udyoga Parva Adhyāya 132 — Vidura’s Counsel on Udyama, Yaśas, and Kṣātra-Dharma
तमाहुर्व्यर्थनामान स्त्रीवद् य इह जीवति । जो पर अर्थात् शत्रुका सामना करके उसके वेगको सह लेता है, वही उस पुरुषार्थके कारण पुरुष कहलाता है। जो इस जगत्में स्त्रीकी भाँति भीरुतापूर्ण जीवन बिताता है, उसका 'पुरुष' नाम व्यर्थ कहा गया है
tam āhur vyarthanāmānaḥ strīvad ya iha jīvati | yaḥ paraṃ (śatruṃ) samānaṃ kṛtvā tasya vegaṃ sahate, sa eva puruṣārthāt puruṣa ucyate | yaḥ punar asmin jagati strīvat bhīrutāpūrṇaṃ jīvanaṃ nayati, tasya ‘puruṣa’ nāma vyarthaṃ kathyate ||
ವಾಯುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ಭೀತಿಯಿಂದ ಬದುಕುವವನನ್ನು ‘ಪುರುಷ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಹೆಸರಿಗಷ್ಟೆ. ಶತ್ರುವನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಅವನ ಆಕ್ರಮಣದ ವೇಗವನ್ನು ಸಹಿಸುವವನೇ ತನ್ನ ಪುರುಷಾರ್ಥದಿಂದ ನಿಜವಾಗಿ ‘ಪುರುಷ’ನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ಬದುಕುವವನಿಗೆ ‘ಪುರುಷ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ವ್ಯರ್ಥ.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
True ‘manhood’ is defined by purposeful courage—facing an enemy and enduring the force of attack. A life governed by fear and cowardice is condemned as unworthy of the title ‘puruṣa’ (man), emphasizing ethical valor and steadfastness as virtues.
Vāyudeva delivers a moral exhortation within Udyoga Parva’s pre-war counsel: he contrasts genuine valor with fearful living, urging the listener toward the warrior-ethical ideal of confronting danger rather than shrinking from it.