Shloka 51
उद्योगपर्व (अध्याय १२९) — केशवस्य वैभवप्रदर्शनम् / Krishna’s Theophanic Display in the Kuru Assembly
इन्होंने एकार्णवके जलमें सोते समय मधु और कैटभ नामक दैत्योंको मारा था और दूसरा शरीर धारण करके हयग्रीव नामक राक्षसका भी इन्होंने ही वध किया था ।।
ete ekārṇavake jale śayānasamaye madhu-kaiṭabha-nāmānau daityau jaghnur, dvitīyaṃ ca śarīraṃ dhṛtvā hayagrīva-nāmānaṃ rākṣasaṃ caiva jaghnur. ayaṃ kartā na kriyate kāraṇaṃ cāpi pauruṣe; yad yad icched ayaṃ śauris tat tat kuryād ayatnataḥ.
ಈ ಪ್ರಭುವೇ ಏಕಾರ್ಣವದ ಜಲದಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮಧು ಮತ್ತು ಕೈಟಭ ಎಂಬ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹಯಗ್ರೀವ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನೂ ಅವನೇ ವಧಿಸಿದನು. ಅವನೇ ಸಮಸ್ತ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಿಜ ಕರ್ತೃ—ಅವನಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕರ್ತೃ ಇಲ್ಲ. ಮಾನವ ಪುರುಷಾರ್ಥ ಫಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಂತರಂಗ ಕಾರಣವೂ ಅವನೇ. ಶೌರಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಏನು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ನೆರವೇರಿಸಬಲ್ಲನು.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura teaches that ultimate agency belongs to Śrī Kṛṣṇa: human effort functions only because He is the underlying cause, and whatever He wills can be achieved without strain. The lesson promotes humility and alignment of one’s actions with dharma rather than ego-driven confidence in mere personal power.
In Udyoga Parva’s counsel-filled setting, Vidura praises Kṛṣṇa’s supreme power by recalling mythic feats—slaying Madhu and Kaiṭabha on the cosmic waters and killing Hayagrīva in another embodiment—then concludes that Kṛṣṇa is the true doer and the enabling cause behind all human endeavor.