Shloka 14
Adhyāya 128 — Proposal to Restrain Keśava; Sātyaki’s Warning and Vidura–Dhṛtarāṣṭra Counsel
दुःसहायस्य लुब्धस्य धृतराष्ट्रो5श्ुते फलम् । दुष्ट सहायकोंसे युक्त, मूढ़, अज्ञानी, लोभी और दुरात्मा पुत्रको अपना राज्य सौंप देनेका फल महाराज धुृतराष्ट्र स्वयं भोग रहे हैं || १३ ह ।। कथं हि स्वजने भेदमुपेक्षेत महीपति: । भिन्न हि स्वजनेन त्वां प्रहसिष्यन्ति शत्रव:,कोई भी राजा स्वजनोंमें फैलती हुई फ़ूटकी उपेक्षा कैसे कर सकता है? राजन! स्वजनोंमें फूट डालकर उनसे विलग होनेवाले आपकी सभी शत्रु हँसी उड़ायेंगे। महाराज! जिस आपत्तिको साम अथवा भेदनीतिसे पार किया जा सकता है, उसके लिये आत्मीयजनोंपर दण्डका प्रयोग कौन करेगा?
duḥsahāyasya lubdhasya dhṛtarāṣṭro ’śnute phalam | kathaṃ hi svajane bhedam upekṣeta mahīpatiḥ | bhinnaḥ hi svajanena tvāṃ prahasiṣyanti śatravaḥ ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ದುಷ್ಟ ಸಹಾಯಕರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ, ಲೋಭಿ, ಮೋಹಗ್ರಸ್ತ, ಅಜ್ಞಾನಿ, ದುರ್ಮನಸ್ಸಿನ ಮಗನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದ ಫಲವನ್ನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಮಹಾರಾಜನೇ ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಯಾವ ರಾಜನು ತನ್ನ ಸ್ವಜನರಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತಿರುವ ಭೇದವನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಬಲ್ಲನು? ಸ್ವಜನರಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಕ್ಷಣವೇ ಶತ್ರುಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡುವರು.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler must not ignore divisions among his own kin and subjects; empowering a greedy, deluded heir surrounded by wicked advisers brings inevitable consequences, including loss of authority and public ridicule by enemies.
Vaiśampāyana comments on Dhṛtarāṣṭra’s predicament: by handing power to a morally compromised son with bad counsel, Dhṛtarāṣṭra now suffers the results, while internal Kuru-family dissension makes the kingdom vulnerable and invites enemy scorn.