Shloka 10
Mātali’s Proposal for Guṇakeśī and Sumukha’s Audience with Indra
बाह्युकुण्डो मणिरनागस्तथैवापूरण: खग: । वामनश्वैलपत्रश्न कुकुर: कुकुणस्तथा,वासुकि, तक्षक, कर्कोटक, धनंजय, कालिय, नहुष, कम्बल, अश्वतर, बाह्ाुकुण्ड, मणिनाग, आपूरण, खग, वामन, एलपत्र, कुकुर, कुकुण, आर्यक, नन्न्दक, कलश, पोतक, कैलासक, पिंजरक, ऐरावत, सुमनोमुख, दधिमुख, शंख, ननन््द, उपनन्द, आप्त, कोटरक, शिखी, निष्ठूरिक, तित्तिरि, हस्तिभद्र, कुमुद, माल्यपिण्डक, पद्मनामक दो नाग, पुण्डरीक, पुष्प, मुद्गरपर्णक, करवीर, पीठरक, संवृत्त, वृत्त, पिण्डार, बिल्वपत्र, मूषिकाद, शिरीषक, दिलीप, शंखशीर्ष, ज्योतिष्क, अपराजित, कौरव्य, धृतराष्ट्र, कुहुर, कृशक, विरजा, धारण, सुबाहु, मुखर, जय, बधिर, अन्ध, विशुण्डि, विरस तथा सुरस--ये और दूसरे बहुत-से नाग कश्यपके वंशज हैं। मातले! यदि यहाँ कोई वर तुम्हें पसंद हो तो देखो
nārada uvāca |
bāhyukuṇḍo maṇiranāgas tathaivāpūraṇaḥ khagaḥ |
vāmanaś cailapatraśnaḥ kukuraḥ kukuṇas tathā |
vāsukiḥ takṣakaḥ karkoṭakaḥ dhanañjayaḥ kāliyo nahuṣaḥ kambalo 'śvataraḥ |
bāhyukuṇḍaḥ maṇināgaḥ āpūraṇaḥ khagaḥ vāmanaḥ elapatraḥ kukuraḥ kukuṇaḥ āryakaḥ nandakaḥ kalaśaḥ potakaḥ kailāsakaḥ piñjarakaḥ airāvataḥ sumanomukhaḥ dadhimukhaḥ śaṅkhaḥ nandaḥ upanandaḥ āptaḥ koṭarakaḥ śikhī niṣṭhūrikaḥ tittiriḥ hastibhadraḥ kumudaḥ mālyapiṇḍakaḥ padmanāmakaḥ (dvau) puṇḍarīkaḥ puṣpaḥ mudgaraparṇakaḥ karavīraḥ pīṭharakaḥ saṃvṛttaḥ vṛttaḥ piṇḍāraḥ bilvapatraḥ mūṣikādaḥ śirīṣakaḥ dilīpaḥ śaṅkhaśīrṣaḥ jyotiṣkaḥ aparājitaḥ kauravyaḥ dhṛtarāṣṭraḥ kuhuraḥ kṛśakaḥ virajā dhāraṇaḥ subāhuḥ mukharaḥ jayaḥ badhiraḥ andhaḥ viṣuṇḍiḥ virasaḥ surasaś ca—ete cānye bahavo nāgāḥ kaśyapavaṃśajāḥ |
mātale! yadiha kaścid varaḥ tava rocate, paśya ||
ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು—“ಬಾಹ್ಯುಕுண್ಡ, ಮಣಿನಾಗ, ಆಪೂರಣ ಮತ್ತು ಖಗ; ವಾಮನ, ಎಲಪತ್ರ, ಕುಕುರ, ಕುಕುಣ; ವಾಸುಕೀ, ತಕ್ಷಕ, ಕರ್ಕೋಟಕ, ಧನಂಜಯ; ಕಾಲಿಯ, ನಹುಷ; ಕಂಬಲ ಮತ್ತು ಅಶ್ವತರ; ಆರ್ಯಕ, ನಂದಕ, ಕಲಶ, ಪೋಟಕ; ಕೈಲಾಸಕ, ಪಿಂಜರಕ, ಐರಾವತ; ಸುಮನೋಮುಖ, ದಧಿಮುಖ, ಶಂಖ; ನಂದ, ಉಪನಂದ; ಆಪ್ತ, ಕೋಟರಕ, ಶಿಖೀ, ನಿಷ್ಠೂರಿಕ; ತಿತ್ತಿರಿ, ಹಸ್ತಿಭದ್ರ, ಕುಮುದ, ಮಾಲ್ಯಪಿಂಡಕ; ಪದ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಇಬ್ಬರು ನಾಗರು; ಪುಂಡರೀಕ, ಪುಷ್ಪ; ಮುದ್ಗರಪರ್ಣಕ, ಕರವೀರ, ಪೀಠರಕ; ಸಂವೃತ್ತ, ವೃತ್ತ; ಪಿಂಡಾರ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರ, ಮೂಷಿಕಾದ, ಶಿರೀಷಕ; ದಿಲೀಪ, ಶಂಖಶೀರ್ಷ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕ, ಅಪರಾಜಿತ; ಕೌರವ್ಯ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ಕುಹುರ, ಕೃಶಕ; ವಿರಜಾ, ಧಾರಣ, ಸುಬಾಹು, ಮುಖರ, ಜಯ; ಬಧಿರ, ಅಂಧ, ವಿಷುಂಡಿ, ವಿರಸ, ಸುರಸ—ಇವರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ನಾಗರು ಕಶ್ಯಪವಂಶಜರು. ಮಾತಲಿ! ಇಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವ ವರ ಅಥವಾ ಆಯ್ಕೆ ಏನಾದರೂ ಇದ್ದರೆ, ನೋಡಿ ಆರಿಸು.”
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse primarily functions as a genealogical catalogue: it situates many Nāgas within the authoritative lineage of Kaśyapa and frames them as legitimate members of a cosmic order. Ethically, it reflects the Mahābhārata’s recurrent emphasis that identity and duty are understood through lineage and recognized social/cosmic relations, even among non-human beings.
Nārada enumerates numerous Nāgas—naming prominent figures like Vāsuki and Takṣaka among many others—and states that they are descendants of Kaśyapa. He then addresses Mātali, inviting him to look and choose a ‘vara’ (a preferred option/boon) from what is being presented.