Mahabharata Adhyaya 8
Stree ParvaAdhyaya 856 Versesयुद्ध समाप्त; यह अध्याय युद्धोत्तर शोक, कारण-मीमांसा और दैवी-नियोजन (पृथ्वी-भार-हरण) पर केन्द्रित है।

Adhyaya 8

धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा—व्यासोपदेशः (Dhṛtarāṣṭra’s Collapse and Vyāsa’s Counsel)

Upa-parva: Dhṛtarāṣṭra-śoka-śamana (Vyāsa-upadeśa) Upa-Parva

Vaiśaṃpāyana reports that Dhṛtarāṣṭra, overwhelmed by putra-śoka after hearing Vidura, falls unconscious. Courtiers and kin—including Vyāsa, Vidura, Sañjaya, and trusted attendants—attempt revival with cool water, touch, and fanning. Regaining consciousness, the king laments the nature of human attachment, describing grief as a corrosive force that burns the body and destroys discernment, making death appear preferable. Vyāsa responds with a didactic intervention: Dhṛtarāṣṭra already knows mortality’s impermanence, so mourning should not eclipse reason. Vyāsa frames the conflict’s origin as visible and time-conditioned, and narrates a prior divine assembly motif in which Earth petitions the gods and Viṣṇu identifies Duryodhana as an instrument for the reduction of worldly burden; allied figures (Śakuni, Karṇa, and others) are described as converging toward destruction. Vyāsa asserts the sons’ destruction as arising from the king’s own enabling faults (ātmaparādha) rather than Pandava culpability, and notes that such outcomes were earlier disclosed (including via Nārada in a Rājasūya context). He urges Dhṛtarāṣṭra to preserve life out of duty and compassion, and to extinguish grief with discernment. Dhṛtarāṣṭra accepts the counsel, resolves to endure, and Vyāsa departs.

Chapter Arc: कुरुक्षेत्र-विनाश के बाद धृतराष्ट्र शोक से मूर्छित होकर भूमि पर गिर पड़ते हैं; सभा में उपस्थित बान्धव, विदुर, संजय और द्वारस्थ जन शीतल जल व तालवृन्तों से उन्हें होश में लाने का यत्न करते हैं। → होश में आते ही धृतराष्ट्र का पुत्र-शोक दावानल की भाँति भड़क उठता है; तब कृष्णद्वैपायन व्यास उन्हें यह स्मरण कराते हैं कि यह संहार अवश्यम्भावी था और इसके मूल में दुर्योधन का कलि-स्वरूप, अमर्षशील स्वभाव तथा आत्मापराध निहित है। → व्यास का कठोर-करुण उपदेश—‘तुम्हारे पुत्र अपने ही अपराध से विनष्ट हुए; शोक का कारण नहीं’—धृतराष्ट्र के भीतर उठती ज्वाला पर प्रज्ञा-जल छिड़कता है, और संहार के दैवी-नियोजन (देवर्षि नारद आदि की उपस्थिति, पृथ्वी का भार-हरण) का व्यापक दृश्य उद्घाटित होता है। → धृतराष्ट्र को शोक-निवृत्ति और विवेक की ओर मोड़ा जाता है: पुत्र-शोक को अग्नि मानकर उसे बुद्धि-जल से शांत करने का आग्रह होता है; युद्ध को ‘भार-नाश’ हेतु घटित दैवी-कार्य के रूप में समझाया जाता है। → व्यास के संकेतों से आगे की दिशा बनती है—पृथ्वी-भार-हरण के निमित्त देव-योजना पूर्ण हो चुकी; अब शेष पात्रों को अपने-अपने लोक/स्थान की ओर लौटने और शोक के बीच आगे के कर्म (अंत्येष्टि, स्त्रियों का विलाप, उत्तरकृत्य) की ओर बढ़ना है।

Shlokas

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ३० “लोक हैं।) ऑपनआक्षाता बछ। अंक अष्टमो> ध्याय: व्यासजीका संहारको अवश्यम्भावी बताकर धृतराष्ट्रको समझाना वैशम्पायन उवाच विदुरस्य तु तद्‌ वाक्‍्यं निशम्य कुरुसत्तम: । पुत्रशोकाभिसंतप्त: पपात भुवि मूर्च्छित:

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ, ವಿದುರನ ಆ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ದಹಿಸಿ, ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು.

Verse 2

त॑ तथा पतितं भूमौ नि:संज्ञं प्रेक्ष्य बान्धवा: । कृष्णद्वैपायनश्रैव क्षत्ता च विदुरस्तथा

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಹೀಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ, ನಿಃಸಂಜ್ಞನಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನ ಬಂಧುಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನ (ವ್ಯಾಸ) ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ತಾ ವಿದುರನೂ ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತು ನೋಡಿದರು।

Verse 3

संजय: सुहृदश्चान्ये द्वा:स्था ये चास्य सम्मता: । जलेन सुखशीतेन तालवृन्तैश्वन भारत

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಸಂಜಯನು, ಇತರ ಸುಹೃದರು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ನಂಬಿಕೆಯಾದ ದ್ವಾರಸ್ಥರು, ಹೇ ಭಾರತ, ಅಲ್ಲಿದ್ದರು; ಸುಖಕರವಾದ ತಣ್ಣನೆಯ ನೀರಿನಿಂದಲೂ ತಾಳವೃಂತಗಳ ಪಂಖಗಳಿಂದಲೂ ಅವನಿಗೆ ಶಮನ ನೀಡಿದರು।

Verse 4

पस्पृशुश्च करैगात्रं वीजमानाश्न यत्नतः । अन्वासन्‌ सुचिरं काल धृतराष्ट्र तथागतम्‌

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕೈಗಳಿಂದ ಅವನ ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಬಹು ಯತ್ನದಿಂದ ಪಂಖಗಳನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಾ; ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸೇವಿಸಿದರು।

Verse 5

उन्हें इस प्रकार अचेत होकर भूमिपर गिरा देख सभी भाई-बन्धु

ಅನಂತರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಳಿಕ ಮಹೀಪತಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಸಂಜ್ಞೆ ಪಡೆದನು. ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಮುಳುಗಿದವನಾಗಿ ಅವನು ಬಹುಕಾಲ ವಿಲಪಿಸಿದನು।

Verse 6

धिगस्तु खलु मानुष्यं मानुषेषु परिग्रहे । यतो मूलानि दुःखानि सम्भवन्ति मुहुर्मुहु:

ಅವನು ಹೇಳಿದನು—ಧಿಕ್ಕಾರ ಈ ಮಾನವಜನ್ಮಕ್ಕೆ; ಮಾನವರ ನಡುವೆ ಪರಿಗ್ರಹ, ಆಸಕ್ತಿಯ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಧಿಕ್ಕಾರ! ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಿಂದಲೇ ದುಃಖಗಳ ಮೂಲಗಳು ಮರುಮರು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ।

Verse 7

इस प्रकार श्रीमह्या भारत स्त्रीपर्वके अन्तर्गत जलप्रदानिकपर्वमें धृतराष्ट्रके शोकका निवारणविषयक सातवाँ अध्याय पूरा हुआ

ವಿದುರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹಾಬಲವಂತನೇ! ಪುತ್ರರು, ಧನ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕುಲ-ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರು ನಾಶವಾದಾಗ ವಿಷಪಾನ ಮಾಡಿದಂತೆಯೂ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಂತೆಯೂ ಅಪಾರ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 8

येन दह्ान्ति गात्राणि येन प्रज्ञा विनश्यति । येनाभिभूत: पुरुषो मरणं बहु मन्यते

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಯಾವ ದುಃಖದಿಂದ ಅಂಗಾಂಗಗಳು ದಹಿಸುತ್ತವೋ, ಯಾವ ದುಃಖದಿಂದ ವಿವೇಕ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೋ—ಅದರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮನುಷ್ಯನು ಮರಣವನ್ನೇ ಮಹತ್ತರ (ಮತ್ತು ವರಣೀಯ)ವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 9

“उस दुःखसे सारा शरीर जलने लगता है, बुद्धि नष्ट हो जाती है और उस असहा शोकसे पीड़ित हुआ पुरुष जीनेकी अपेक्षा मर जाना अधिक अच्छा समझता है ।।

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ದುಃಖದಿಂದ ದೇಹವೆಲ್ಲ ದಹಿಸುತ್ತಿದೆ, ವಿವೇಕ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಅಸಹ್ಯ ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಬದುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಾಯುವುದೇ ಮೇಲು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಾಗ್ಯದ ವಿಪರ್ಯಾಸದಿಂದ ಈ ವಿಪತ್ತು—ಸ್ವಜನನಾಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಹಾದುಃಖ—ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಂದಿದೆ; ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗವಲ್ಲದೆ ಇದರ ಅಂತ್ಯ ನನಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 10

तथैवाहं करिष्यामि अद्यैव द्विजसत्तम । इत्युक्त्वा तु महात्मानं पितरं ब्रह्मुवित्तमम्‌

ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಾನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ—ಇಂದೇ. ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ತನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ತಂದೆ (ವ್ಯಾಸ)ನಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತೀವ್ರ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ಪುತ್ರರನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಆ ವೃದ್ಧ ರಾಜನು ಅಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು.

Verse 11

धृतराष्ट्रो3भवन्मूढ: स शोक॑ परमं गतः । अभूच्च तूष्णी राजासौ ध्यायमानो महीपते

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹೀಪತೇ! ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೂಢನಾಗಿ ಪರಮ ಶೋಕಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು. ಪುತ್ರರನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಆ ವೃದ್ಧ ರಾಜನು ಅಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು—ಅವರ ವಿನಾಶಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ.

Verse 12

तस्य तद्‌ वचन श्रुत्वा कृष्णद्वैपायन: प्रभु: । पुत्रशोकाभिसंतप्त॑ पुत्र वचनमब्रवीत्‌,उनकी बात सुनकर शक्तिशाली महात्मा श्रीकृष्ण-द्वैपायन व्यास पुत्रशोकसे संतप्त हुए अपने बेटेसे इस प्रकार बोले--

ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಪ್ರಭು ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನ ವ್ಯಾಸರು ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ದಗ್ಧರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದರು—

Verse 13

व्यास उवाच धृतराष्ट्र महाबाहो यत्‌ त्वां वक्ष्यामि तच्छूणु । श्रुतवानसि मेधावी धर्मार्थकुशल:ः प्रभो

ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾಬಾಹು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನೇ! ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು. ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತ, ಮೇಧಾವಿ, ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು.

Verse 14

न ते<स्त्यविदितं किंचिद्‌ वेदितव्यं परंतप । अनित्यतां हि मर्त्यानां विजानासि न संशय:

ಪರಂತಪ ರಾಜನೇ! ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಯಾವುದೂ ನಿನಗೆ ಅಜ್ಞಾತವಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯಜೀವನದ ಅನಿತ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದೀಯ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 15

अश्रुवे जीवलोके च स्थाने वा शाश्वते सति । जीविते मरणान्ते च कस्माच्छोचसि भारत

ಭಾರತನಂದನನೇ! ಜೀವಲೋಕವು ಅನಿತ್ಯ; ಸನಾತನ ಪರಮಪದವೇ ನಿತ್ಯ. ಜೀವನವು ಮರಣದಲ್ಲೇ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವಾಗ, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಏಕೆ ಶೋಕಿಸುತ್ತೀಯ?

Verse 16

प्रत्यक्ष तव राजेन्द्र वैरस्पास्य समुद्धव: । पुत्र ते कारणं कृत्वा कालयोगेन कारित:

ರಾಜೇಂದ್ರನೇ! ಈ ವೈರವಿನ ಉದ್ಭವವು ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿದೆ. ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕಾರಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಕಾಲಯೋಗದಿಂದ (ವಿಧಿಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ) ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದೆ.

Verse 17

राजेन्द्र! तुम्हारे पुत्रको निमित्त बनाकर कालकी प्रेरणासे इस वैरकी उत्पत्ति तो तुम्हारे सामने ही हुई थी ।।

ರಾಜೇಂದ್ರನೇ! ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ನಿಮಿತ್ತಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಕಾಲಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಈ ವೈರ ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರೆಯೇ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಮತ್ತು ಕುರುಗಳ ಈ ಸಂಹಾರ ಅವಶ್ಯಂಭಾವಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಓ ನೃಪ, ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಆ ಶೂರರಿಗಾಗಿ ನೀನು ಏಕೆ ಶೋಕಿಸುತ್ತೀಯ?

Verse 18

जानता च महाबाहो विदुरेण महात्मना । यतितं सर्वयत्नेन शमं प्रति जनेश्वर,महाबाहु नरेश्वर! महात्मा विदुर इस भावी परिणामको जानते थे, इसीलिये इन्होंने सारी शक्ति लगाकर संधिके लिये प्रयत्न किया था

ಮಹಾಬಾಹು ನರೇಶ್ವರನೇ! ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಿದುರನು ಮುಂದಿನ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದನು; ಆದಕಾರಣ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಂಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಕೈಲಾದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು.

Verse 19

न च दैवकृतो मार्ग: शक्‍्यो भूतेन केनचित्‌ | घटतापि चिरं काल॑ नियन्तुमिति मे मति:

ಮತ್ತು ದೈವವು ವಿಧಿಸಿದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಯೂ ಬದಲಾಯಿಸಲಾರದು. ಬಹುಕಾಲ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅಥವಾ ತಿರುಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ—ಇದೇ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

Verse 20

मेरा तो ऐसा विश्वास है कि दीर्घ कालतक प्रयत्न करके भी कोई प्राणी दैवके विधानको रोक नहीं सकता ।।

ನನ್ನ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯವೇ ಇದು—ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಯಾವ ಜೀವಿಯೂ ದೈವವಿಧಾನವನ್ನು ತಡೆಯಲಾರದು. ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ನಾನು ಸ್ವತಃ ಕಿವಿಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ಈಗ ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಲಿ.

Verse 21

पुराहं त्वरितो यात: सभामैन्द्रीं जितक्लम: । अपश्यं तत्र च तदा समवेतान्‌ दिवौकस:

ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ನಾನು ವೇಗವಾಗಿ ಇಂದ್ರನ ಸಭೆಗೆ ಹೋದೆ; ದಣಿವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನನಗೆ ಶ್ರಮವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಸಮವಾಯಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆ.

Verse 22

नारदप्रमुखाश्नापि सर्वे देवर्षयो5नघ । तत्र चापि मया दृष्टा पृथिवी पृथिवीपते

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ನಿರಪರಾಧಿ! ನಾರದಪ್ರಮುಖರಾದ ಎಲ್ಲ ದೇವರ್ಷಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಹೇ ಭೂಪತೇ! ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಸ್ವತಃ ಭೂದೇವಿಯನ್ನೂ ಕಂಡೆನು.

Verse 23

उपगम्य तदा धात्री देवानाह समागतान्‌

ಆಗ ಧಾತ್ರಿ (ರಕ್ಷಕಿ) ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾಗಮಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು.

Verse 24

यत्‌ कार्य मम युधष्माभिन्रह्मण: सदने तदा | प्रतिज्ञातं महाभागास्तच्छीघ्रं संविधीयताम्‌

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾಭಾಗರೇ! ಆ ವೇಳೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸದನದಲ್ಲಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ವಿನಂತಿಯಿಂದ ನನಗಾಗಿ ಮಾಡುವೆವು ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿರಿ.

Verse 25

उस समय विश्वधारिणी पृथ्वीने वहाँ एकत्र हुए देवताओंके पास जाकर कहा --“'महाभाग देवताओ! आपलोगोंने उस दिन ब्रह्माजीकी सभामें मेरे जिस कार्यको सिद्ध करनेकी प्रतिज्ञा की थी, उसे शीघ्र पूर्ण कीजिये' ।।

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಧಾರಿಣಿಯಾದ ಭೂದೇವಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾಗಮಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದಳು—“ಮಹಾಭಾಗ ದೇವರೇ! ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆ ದಿನ ನನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವೆವು ಎಂದು ನೀವು ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿರಿ.” ಅವಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಿಷ್ಣುಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ನಮಸ್ಕೃತನಾದ ಆ ದೇವನು ದೇವಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುತ್ತಾ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 26

धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां यस्तु ज्येष्ठ: शतस्य वै | दुर्योधन इति ख्यातः स ते कार्य करिष्यति

ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ನೂರರಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠನಾದ, ದುರ್ಯೋಧನನೆಂದು ಖ್ಯಾತನಾದ ಅವನೇ ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವನು.

Verse 27

तं च प्राप्पय महीपालं कृतकृत्या भविष्यसि । उसकी बात सुनकर विश्ववन्दित भगवान्‌ विष्णुने देवसभामें पृथ्वीकी ओर देखकर हँसते हुए कहा--'शुभे! धृतराष्ट्रके सौ पुत्रोंमें जो सबसे बड़ा और दुर्योधननामसे विख्यात है

ಆ ರಾಜನನ್ನು ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ನೀನು ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವೆ. ಅವನ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಭೂಪಾಲಕರು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮಾಗಮಿಸಿದರು—ಅಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ವಿಧಿ ಸೇರಿ ಸಮಸ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ರಣಭೂಮಿಗೆ ಎಳೆದು ತಂದು, ಮಹತ್ತರ ಧರ್ಮಫಲಗಳ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದವು.

Verse 28

ततस्ते भविता देवि भारस्य युधि नाशनम्‌

ನಂತರ, ಓ ದೇವಿ! ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ಭಾರದ ನಾಶ ಸಂಭವಿಸುವುದು—ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಅಸಹ್ಯ ಹೊರೆಗೂ ಅಂತ್ಯ, ಯುದ್ಧವನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯ ಮಾಡಿದ ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಹಾರದಿಂದ. ವ್ಯಾಸನು ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಜಯವಲ್ಲ, ವಿಧಿಯ ಕಠೋರವಾದ ಭಾರಹರಣ—ನೈತಿಕ ದ್ವಂದ್ವದೊಂದಿಗೆ—ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 29

य एष ते सुतो राजन्‌ लोकसंहारकारणात्‌

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—“ಓ ರಾಜನೇ! ಲೋಕಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾಗುವ ನಿನ್ನ ಈ ಪುತ್ರನು—…”

Verse 30

कलेरंश: समुत्पन्नो गान्धार्या जठरे नृप । अमर्षी चपलश्चापि क्रोधनो दुष्प्रसाधन:

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ನೃಪನೇ! ಗಾಂಧಾರಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯ ಒಂದು ಅಂಶ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ—ಅವನು ಅಸಹಿಷ್ಣು, ಚಪಲ, ಕ್ರೋಧಿ, ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದುಸ್ತರನು.

Verse 31

राजन! नरेश्वर! यह जो तुम्हारा पुत्र दुर्योधन था, वह सारे जगत्‌का संहार करनेके लिये कलिका मूर्तिमान्‌ अंश ही गान्धारीके पेटसे पैदा हुआ था। वह अमर्षशील, क्रोधी, चंचल और कूटनीतिसे काम लेनेवाला था ।।

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—“ಓ ರಾಜನೇ, ನರೇಶ್ವರನೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಪುತ್ರ ದುರ್ಯೋಧನನು, ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಗಾಂಧಾರಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಕಲಿಯ ಮೂರ್ತಿಮಂತ ಅಂಶವಾಗಿ ಜನ್ಮಿಸಿದನು. ಅವನು ಅಸಹಿಷ್ಣು, ಕ್ರೋಧಿ, ಚಪಲ, ಮತ್ತು ಕಪಟನೀತಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸುವವನು. ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಅವನ ಸಹೋದರರೂ ಅದೇ ಸ್ವಭಾವದವರಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದರು; ಅವನ ಮಾತುಲ ಶಕುನಿಯೂ ಕರ್ಣನೂ ಅವನ ಪರಮ ಸ್ನೇಹಿತರಾದರು।”

Verse 32

दैवयोगसे उसके भाई भी वैसे ही उत्पन्न हुए। मामा शकुनि और परम मित्र कर्ण भी उसी विचारके मिल गये ।।

ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಅವನ ಸಹೋದರರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಜನಿಸಿದರು. ಮಾವ ಶಕುನಿ ಮತ್ತು ಪರಮಮಿತ್ರ ಕರ್ಣನೂ ಅದೇ ಭಾವದಿಂದ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಈ ಎಲ್ಲ ರಾಜರೂ ಶತ್ರುನಾಶಾರ್ಥವಾಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದರು. ರಾಜನು ಹೇಗಿರುತ್ತಾನೋ, ಅವನ ಜನ—ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಕರೂ—ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 33

अधर्मो धर्मतां याति स्वामी चेद्‌ धार्मिको भवेत्‌ | स्वामिनो गुणदोषाभ्यां भृत्या: स्युर्नात्र संशय:

ಸ್ವಾಮಿ ಧಾರ್ಮಿಕನಾದರೆ ಅಧರ್ಮವೂ ಧರ್ಮದತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾಮಿಯ ಗುಣದೋಷಗಳನ್ನೇ ಭೃತ್ಯರು ಹೊರುತ್ತಾರೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 34

दुष्ट राजानमासाद्य गतास्ते तनया नृप । एतमर्थ महाबाहो नारदो वेद तत्त्ववित्‌,महाबाहु नरेश्वर! दुष्ट राजाको पाकर तुम्हारे सभी पुत्र उसीके साथ नष्ट हो गये। इस बातको तत्त्ववेत्ता नारदजी जानते हैं

ಮಹಾಬಾಹು ನರೇಶ್ವರನೇ! ದುಷ್ಟ ರಾಜನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರು ಅವನೊಡನೆ ಸೇರಿ ನಾಶವಾದರು. ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ತತ್ತ್ವವಿತ್ ನಾರದನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ.

Verse 35

आत्मापराधात्‌ पुत्रास्ते विनष्टा: पृथिवीपते । मा तान्‌ शोचस्व राजेन्द्र न हि शोके5स्ति कारणम्‌

ಪೃಥ್ವೀಪತೇ! ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರು ತಮ್ಮದೇ ಅಪರಾಧದಿಂದ ನಾಶರಾದರು. ರಾಜೇಂದ್ರನೇ! ಅವರಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸಬೇಡ; ಶೋಕಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ.

Verse 36

नहि ते पाण्डवा: स्वल्पमपराध्यन्ति भारत । पुत्रास्तव दुरात्मानो यैरियं घातिता मही

ಭಾರತನೇ! ಪಾಂಡವರು ನಿನಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರೇ ದುಷ್ಟಮನಸ್ಕರು; ಅವರ ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಈ ಭೂಮಿ ನಾಶವಾಯಿತು.

Verse 37

नारदेन च भद्रं ते पूर्वमेव न संशय: । युधिष्टिरस्थ समितौ राजसूये निवेदितम्‌

ಭದ್ರಂ ತೇ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗದ ವೇಳೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಾರದನು ಇದನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ನಿವೇದಿಸಿದ್ದನು.

Verse 38

पाण्डवा: कौरवा: सर्वे समासाद्य परस्परम्‌ । न भविष्यन्ति कौन्तेय यत्‌ ते कृत्यं तदाचर

ಹೇ ಕೌಂತೇಯ, ಪಾಂಡವರೂ ಕೌರವರೂ ಎಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ಎದುರುಮುಖವಾಗಿ ಸೇರಿದಾಗ ಅವರು (ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ) ಉಳಿಯರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನೇ ಆಚರಿಸು.

Verse 39

राजन! तुम्हारा कल्याण हो। राजसूय यज्ञके समय देवर्षि नारदने राजा युधिष्ठिरकी सभामें नि:संदेह पहले ही यह बात बता दी थी कि कौरव और पाण्डव सभी आपसमें लड़कर नष्ट हो जायँगे; अतः कुन्तीनन्दन! तुम्हारे लिये जो आवश्यक कर्तव्य हो, उसे करो ।।

ರಾಜನ್, ನಿನಗೆ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಲಿ. ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದನು ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ—ಈ ಮಾತನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ತಿಳಿಸಿದ್ದನು: ಕೌರವರೂ ಪಾಂಡವರೂ ಎಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ನಾಶವಾಗುವರು ಎಂದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಕೌಂತೇಯ, ನಿನಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನೇ ನೆರವೇರಿಸು. ನಾರದನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ಶೋಕಚಿಂತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದರು. ಪ್ರಭೋ, ನಿನ್ನ ಶೋಕ ನಾಶವಾಗಲೆಂದು ದೇವತೆಗಳ ಈ ಸನಾತನವಾದ ಗೂಢ ರಹಸ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆ—ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳ ಮೇಲೆ ದಯೆ ತೋರಿಸು; ದೈವವಿಧಾನವನ್ನು ಅರಿತು ಪಾಂಡುಪುತ್ರರ ಮೇಲಿನ ನಿನ್ನ ಸ್ನೇಹವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿ.

Verse 40

कथं ते शोकनाश: स्यात्‌ प्राणेषु च दया प्रभो । स्नेहश्न पाण्डुपुत्रेषु ज्ञात्वा दैवकृतं विधिम्‌

ಪ್ರಭೋ, ನಿನ್ನ ಶೋಕ ಹೇಗೆ ನಾಶವಾಗುವುದು? ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳ ಮೇಲೆ ದಯೆ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುವುದು? ಹಾಗೆಯೇ ದೈವಕೃತ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಪಾಂಡುಪುತ್ರರ ಮೇಲಿನ ನಿನ್ನ ಸ್ನೇಹ ಹೇಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗುವುದು?

Verse 41

एष चार्थों महाबाहो पूर्वमेव मया श्रुतः । कथितो धर्मराजस्य राजसूये क्रतूत्तमे,महाबाहो! यह बात मैंने बहुत पहले ही सुन रखी थी और क्रतुश्रेष्ठ राजसूयमें धर्मराज युधिष्ठिरको बता भी दी थी

ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ, ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ನಾನು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕೇಳಿದ್ದೆ; ಮತ್ತು ಕ್ರತುಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜಸೂಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೂ ಹೇಳಿದ್ದೆ.

Verse 42

यतितं धर्मपुत्रेण मया गुहे निवेदिते । अविग्रहे कौरवाणां दैवं तु बलवत्तरम्‌

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಧರ್ಮಪುತ್ರನು ಸಂಧಿಗಾಗಿ ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು; ನಾನೂ ಆ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆನು. ಆದರೂ ಕೌರವರು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದೈವವೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಿಷ್ಠವಾಯಿತು.

Verse 43

मेरे द्वारा उस गुप्त रहस्यके बता दिये जानेपर धर्मपुत्र युधिष्ठिरने बहुत प्रयत्न किया कि कौरवोंमें परस्पर कलह न हो; परंतु दैवका विधान बड़ा प्रबल होता है ।।

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ, ವಿಧಿಯ ವಿಧಾನದನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಮೀರಿ ಹೋಗಲಾಗದು. ಸ್ಥಾವರವಾಗಲಿ ಜಂಗಮವಾಗಲಿ—ಯಾವ ಜೀವಿಯೂ ಕೃತಾಂತನ (ಮರಣ) ಅಂದರೆ ದೈವ ಅಥವಾ ಕಾಲದ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಲಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಪುತ್ರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಕೌರವರಲ್ಲಿ ಕಲಹ ಉಂಟಾಗದಂತೆ ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಪ್ರಬಲ ದೈವವಿಧಾನವೇ ಮೇಲುಗೈ ಆಯಿತು.

Verse 44

भवान्‌ धर्मपरो यत्र बुद्धिश्रेष्ठक्ष भारत । मुहाते प्राणिनां ज्ञात्वा गतिं चागतिमेव च

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಭಾರತ, ನೀನು ಧರ್ಮಪರನಾಗಿದ್ದೀಯೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗತಿ-ಆಗತಿ, ಅವರ ಹೋಗುವಿಕೆ-ಹೋಗದಿರುವಿಕೆಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನೂ ನೀನು ತಿಳಿದಿದ್ದೀಯೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಭರತನಂದನ, ಏಕೆ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ?

Verse 45

त्वां तु शोकेन संतप्तं मुहामान मुहुर्मुहुः । ज्ञात्वा युधिष्ठिरो राजा प्राणानपि परित्यजेत्‌

ಆದರೆ ನೀನು ಶೋಕದಿಂದ ದಹಿಸಿ, ಮರುಮರು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತಿಳಿದರೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಡುವನು.

Verse 46

तुम्हें बारंबार शोकसे संतप्त और मोहित होते जानकर राजा युधिष्छिर अपने प्राणोंका भी परित्याग कर देंगे |। कृपालुर्नित्यशो वीरस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि । स कथं त्वयि राजेन्द्र कृपां नैव करिष्यति

ನೀನು ಮರುಮರು ಶೋಕದಿಂದ ದಹಿಸಿ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುವನು. ರಾಜೇಂದ್ರ, ಆ ವೀರನು ಸದಾ ಕೃಪಾಳು—ಪಶುಪಕ್ಷಿ ಮೊದಲಾದ ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆಯೂ; ಹಾಗಿರುವಾಗ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಅವನು ಕರುಣೆ ತೋರದೆ ಹೇಗೆ ಇರಬಲ್ಲನು?

Verse 47

मम चैव नियोगेन विधेश्चाप्यनिवर्तनात्‌ । पाण्डवानां च कारुण्यात्‌ प्राणान्‌ धारय भारत

ಆದುದರಿಂದ, ಓ ಭಾರತಾ! ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ವಿಧಾತನ ವಿಧಿ ತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಪಾಂಡವರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರಿ ನೀನು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಧರಿಸು.

Verse 48

एवं ते वर्तमानस्य लोके कीर्तिर्भविष्यति । धर्मार्थ: सुमहांस्तात तप्तं स्याच्च तपश्चिरात्‌

ತಾತಾ! ನೀನು ಹೀಗೆ ವರ್ತಿಸಿದರೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುವುದು. ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳ ಮಹಾಸಿದ್ಧಿ ನಿನಗೆ ದೊರೆಯುವುದು; ದೀರ್ಘಕಾಲ ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವೂ ನಿನಗೆ ಲಭಿಸುವುದು.

Verse 49

पुत्रशोक॑ समुत्पन्नं हुताशं ज्वलितं यथा । प्रज्ञाम्भसा महा भाग निर्वापय सदा सदा,महाभाग! प्रज्वलित आगके समान जो तुम्हें यह पुत्रशोक प्राप्त हुआ है, इसे विचाररूपी जलके द्वारा सदाके लिये बुझा दो

ಮಹಾಭಾಗಾ! ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಈ ಪುತ್ರಶೋಕವನ್ನು, ಪ್ರಜ್ಞಾರೂಪವಾದ ಜಲದಿಂದ ಮರುಮರು ನಂದಿಸಿ ಸದಾಕಾಲಕ್ಕೆ ಶಮನಗೊಳಿಸು.

Verse 50

वैशग्पायन उवाच तच्छुत्वा तस्य वचन व्यासस्यामिततेजस: । मुहूर्त समनुध्यायन्‌ धृतराष्ट्रो5भ्यभाषत

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ! ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನ ವ್ಯಾಸರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಕೆಲಕಾಲ ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು; ನಂತರ ಈ ರೀತಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 51

महता शोकजालेन प्रणुन्नो$स्मि द्विजोत्तम । नात्मानमवबुध्यामि मुहामानो मुहुर्मुहु:

ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾ! ಮಹಾಶೋಕದ ಜಾಲವು ನನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸಿ ತಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ನಾನು ನನ್ನನ್ನೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಿಯಲಾರದೆ ಇದ್ದೇನೆ; ಮರುಮರು ಮೋಹ ಮತ್ತು ಮೂರ್ಚ್ಛೆ ನನಗೆ ಆವರಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 52

इदं तु वचन श्रुत्वा तव देवनियोगजम्‌ । धारयिष्याम्यहं प्राणान्‌ घटिष्ये न तु शोचितुम्‌

ನಿನ್ನ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ—ನಡೆದದ್ದೆಲ್ಲ ದೇವನಿಯೋಗದಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು—ನಾನು ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಶೋಕಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 53

एतच्छुत्वा तु वचनं व्यास: सत्यवतीसुत: । धृतराष्ट्रस्य राजेन्द्र तत्रैवान्तरधीयत,राजेन्द्र! धृतराष्ट्रका यह वचन सुनकर सत्यवतीनन्दन व्यास वहीं अन्तर्धान हो गये

ರಾಜೇಂದ್ರ! ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಸತ್ಯವತೀಸುತ ವ್ಯಾಸನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.

Verse 226

कार्यार्थमुपसम्प्राप्ता देवतानां समीपत: । अनघ! वहाँ नारद आदि समस्त देवर्षि भी उपस्थित थे। पृथ्वीनाथ! मैंने वहीं इस पृथ्वीको भी देखा, जो किसी कार्यके लिये देवताओंके पास गयी थी

ಅನಘನೇ! ಒಂದು ಕಾರ್ಯಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಅವಳು ದೇವತೆಗಳ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಳು. ಅಲ್ಲಿ ನಾರದಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವರ್ಷಿಗಳೂ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. ಪೃಥ್ವೀನಾಥನೇ! ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಭೂದೇವಿಯನ್ನೂ ಕಂಡೆ—ಅವಳೂ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಳು.

Verse 273

अन्योन्यं घातयिष्यन्ति दृढै: शस्त्रै: प्रहारिण: । “उसके लिये सारे भूपाल कुरुक्षेत्रमें एकत्र होंगे और सुदृढ़ शस्त्रोंद्वारा परस्पर प्रहार करके एक-दूसरेका वध कर डालेंगे

ದೃಢವಾದ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡುವ ಯೋಧರು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಡೆದು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಸಂಹರಿಸುವರು.

Verse 283

गच्छ शीघ्र स्वकं स्थानं लोकान्‌ धारय शोभने । “देवि! इस प्रकार उस युद्धमें तेरे भारका नाश हो जायगा। शोभने! अब तू शीघ्र अपने स्थानपर जा और समस्त लोकोंको पूर्ववत्‌ धारण कर”

ದೇವಿ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಭಾರವು ತಗ್ಗುವುದು. ಶೋಭನೇ! ಈಗ ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಧರಿಸು.

Frequently Asked Questions

Dhṛtarāṣṭra faces a crisis between despair-driven withdrawal (including impulses toward self-negation) and the duty to endure; the dilemma is whether grief can override discernment and responsibility after enabling destructive policy.

Vyāsa emphasizes anityatā and the limits imposed by daiva/kāla while insisting on ethical clarity: grief should be cooled by prajñā (discernment), and causality must include personal accountability rather than scapegoating others.

Yes. Vyāsa links the war’s outcome to an earlier divine-council rationale (Earth’s burden relief) and recalls prior disclosures (e.g., Nārada’s earlier statements), positioning the episode as part of a long-foreseen causal arc within the epic.

Read Mahabharata in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App