Shloka 20
शोक-शमन उपदेशः
Instruction on the Pacification of Grief
राजन! नरेश्वर! जैसे क्रीडाके लिये पानीमें तैरता हुआ कोई प्राणी कभी डूबता है और कभी ऊपर आ जाता है, इसी प्रकार इस अगाध संसार-समुद्रमें जीवोंका डूबना और उतराना (मरना और जन्म लेना) लगा रहता है, मन्दबुद्धि मनुष्य ही यहाँ कर्मभोगसे बँधते और वष्ट पाते हैं ।। ये तु प्राज्ञा: स्थिता: सत्त्वे संसारेडस्मिन् हितैषिण: । समागमज्ञा भूतानां ते यान्ति परमां गतिम्
rājan! nareśvara! yathā krīḍārthaṁ jalasmin tairayan kaścid prāṇī kadācid nimajjati kadācid uttiṣṭhati, tathā asmin agādhe saṁsāra-samudre jīvānāṁ nimajjanam uttiṣṭhanaṁ ca (maraṇaṁ janma ca) satataṁ pravartate; mandabuddhaya eva iha karmabhogena badhyante vinaśyanti ca. ye tu prājñāḥ sthitāḥ sattve saṁsāre ’smin hitaiṣiṇaḥ, samāgamajñā bhūtānāṁ te yānti paramāṁ gatim.
ರಾಜನ್, ನರೇಶ್ವರ! ಕ್ರೀಡಾರ್ಥವಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಈಜುವ ಯಾವುದೋ ಪ್ರಾಣಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮುಳುಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಅಗಾಧ ಸಂಸಾರ-ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾ ಮೇಲೇಳುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ—ಮರಣ ಮತ್ತು ಜನನ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಂದಬುದ್ಧಿಯವರೇ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಫಲಭೋಗದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ವಿನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಿತೈಷಿಗಳಾಗಿ, ಭೂತಗಳ ಸಂಗಮ-ವಿಯೋಗವನ್ನು ಅರಿತವರಾಗಿ ಇದ್ದರೆ—ಅವರು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ।
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura teaches that repeated birth and death are like sinking and rising in an ocean; bondage comes from dullness and entanglement in the enjoyment of karmic results, while the wise—grounded in sattva, benevolent, and understanding the transient nature of associations—move toward the highest end.
In the Stree Parva’s aftermath of the war, Vidura addresses the king with counsel: he frames the devastation and human loss within the larger cycle of saṁsāra, urging a shift from grief-bound delusion to clear discernment, ethical goodwill, and spiritual steadiness.