Shloka 26
Gāndhārī’s Lament and the Identification of Duḥśāsana (स्त्रीपर्व, अध्याय १८)
तानेवं रहसि क्रुद्धो वाक्शल्यानवधारयन् । उत्ससर्ज विषं तेषु सर्पो गोवृषभेष्विव,इस प्रकार एकान्तमें मैंने उन सबको डाँटा था। श्रीकृष्ण! उन्हीं वाग्बाणोंको याद करके क्रोधी भीमसेनने मेरे पुत्रोंपर उसी प्रकार क्रोधरूपी विष छोड़ा है, जैसे सर्प गाय-बैलोंको डँसकर उनमें अपने विषका संचार कर देता है
tān evaṁ rahasi kruddho vāk-śalyān avadhārayan | utsasarja viṣaṁ teṣu sarpo go-vṛṣabheṣv iva ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೀಗೆ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ, ಆ ಚುಚ್ಚುವ ವಾಕ್ಯಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮನದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಅವರ ಮೇಲೆ ವಿಷವನ್ನು ಸುರಿದನು—ಹಾವು ಗೋವು-ಎತ್ತುಗಳಿಗೆ ಕಚ್ಚಿ ವಿಷ ಹರಡುವಂತೆ. ನೆನಪಾದ ಅವಮಾನ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ಇಂಧನವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse warns that remembered verbal injuries (vāk-śalya) can ferment into wrath that spreads like poison. Ethically, it highlights how unchecked anger turns speech into a cause of further harm, making violence feel ‘natural’ or inevitable—yet it remains a moral failing to be restrained.
Vaiśampāyana describes someone, privately enraged and fixated on hurtful words, releasing destructive fury upon others. The simile of a serpent injecting venom into cattle conveys the sudden, penetrating, and contaminating effect of that rage.