Shloka 2
Adhyāya 17 — Gandhārī’s Vilāpa at Duryodhana’s Body (स्त्रीपर्व, अध्याय १७)
सातु लब्ध्वा पुनः संज्ञां विक्रुश्य च विलप्य च दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य शयानं रुधिरोक्षितम्,पुनः होशमें आनेपर अपने पुत्रको पुकार-पुकारकर वे विलाप करने लगीं। दुर्योधनको खूनसे लथपथ होकर सोया देख उसे हृदयसे लगाकर गान्धारी दीन होकर रोने लगीं। उनकी सारी इन्द्रियाँ व्याकुल हो उठी थीं। वे शोकसे आतुर हो 'हा पुत्र! हा पुत्र!! कहकर विलाप करने लगीं
sā tu labdhvā punaḥ saṃjñāṃ vikruśya ca vilapya ca duryodhanam abhiprekṣya śayānaṃ rudhirokṣitam
ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬಂದ ಕೂಡಲೆ ಅವಳು ಮರುಮರು ಕೂಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ವಿಲಪಿಸಿದಳು. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ತೋಯ್ದು ಮಲಗಿದ್ದ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಕಂಡು, ಶೋಕದಿಂದ ಮರುಳಾದ ಗಾಂಧಾರಿ ಅವನನ್ನು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ದೀನವಾಗಿ ಅತ್ತಳು. ಅವಳ ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡವು; ‘ಅಯ್ಯೋ ಮಗನೇ! ಅಯ್ಯೋ ಮಗನೇ!’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವಳು ಕರుణವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಳು.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the human cost of adharma and war: even royal power ends in vulnerability, and the consequences of choices culminate in irreversible grief. It underscores compassion and the ethical weight of conflict, where victory and defeat alike are shadowed by suffering.
Gāndhārī regains consciousness, then repeatedly cries and laments as she beholds her son Duryodhana lying blood-soaked. Overwhelmed, she mourns intensely, calling out to him as her senses reel from sorrow.