Shloka 18
धर्म्यविजय-नियमाः
Rules for Dharmic Victory in Kṣatriya Engagement
मूलानि च प्रशाखाश्न॒ दहन् समधिगच्छति । राजन! जैसे पृथ्वीमें बोये हुए बीजका फल तत्काल नहीं मिलता, उसी प्रकार किये हुए पापका भी फल तुरंत नहीं मिलता है; परंतु जब वह फल प्राप्त होता है, तब मूल और शाखा दोनोंको जलाकर भस्म कर देता है ।। पापेन कर्मणा वित्तं लब्ध्वा पाप: प्रहषष्पति,पापी मनुष्य पापकर्मके द्वारा धन पाकर हर्षसे खिल उठता है। वह पापी चोरीसे ही बढ़ता हुआ पापमें आसक्त हो जाता है और यह समझकर कि धर्म है ही नहीं, पवित्रात्मा पुरुषोंकी हँसी उड़ाता है। धर्ममें उसकी तनिक भी श्रद्धा नहीं रह जाती और पापके ही द्वारा वह विनाशके मुखमें जा पड़ता है। वह अपनेको देवताओं-सा अजर-अमर मानता है; परंतु उसे वरुणके पाशोंमें बँधना पड़ता है
bhīṣma uvāca | mūlāni ca praśākhāś ca dahann samadhigacchati | rājan yathā pṛthivyāṃ bījasya phalaṃ tatkālaṃ na labhyate tathā kṛtasya pāpasya phalaṃ na sadyaḥ prāpnoti | yadā tu phalaṃ prāpnoti tadā mūlaśākhā ubhe api dagdhvā bhasmasāt karoti | pāpena karmaṇā vittaṃ labdhvā pāpaḥ praharṣati | sa pāpī manuṣyaḥ steyena vardhamānaḥ pāpeṣv āsaktaḥ bhavati | dharmo nāstīti matvā śuddhātmānaḥ puruṣān upahasati | dharme tasya kiñcid api śraddhā na tiṣṭhati | pāpenaiva sa vināśamukhaṃ pratipadyate | sa ātmānaṃ devavat ajarāmaraṃ manyate | ante tu varuṇapāśair baddho bhavati |
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿದ ಬೀಜವು ತಕ್ಷಣ ಫಲ ಕೊಡದಂತೆ, ಪಾಪಕರ್ಮದ ಫಲವೂ ಕೂಡ ತಕ್ಷಣ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಫಲ ಪಕ್ವವಾದಾಗ, ಅದು ಬೇರು ಮತ್ತು ಕೊಂಬೆ ಎರಡನ್ನೂ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮಮಾಡಿ—ಮಾನವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಾಪಕರ್ಮದಿಂದ ಧನ ಪಡೆದ ಪಾಪಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪಾಪದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ‘ಧರ್ಮವೆಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಶುದ್ಧಮನಸ್ಸಿನ ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಧರ್ಮದ ಮೇಲಿನ ಅವನ ಶ್ರದ್ಧೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ, ಪಾಪದ ಬಲದಿಂದಲೇ ಅವನು ವಿನಾಶದ ಮುಖಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ದೇವತೆಗಳಂತೆ ಅಜರ-ಅಮರನೆಂದುಕೊಂಡರೂ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವರుణನ ಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Sin may not produce visible consequences immediately, but when its result matures it destroys a person completely—like a fire consuming both root and branches. Ill-gotten wealth breeds arrogance, loss of faith in dharma, contempt for the virtuous, and finally inevitable bondage to moral retribution (symbolized by Varuṇa’s nooses).
In the Śānti Parva instruction scene, Bhīṣma addresses the king (Yudhiṣṭhira) and warns him about the deceptive delay of karmic results. He describes the psychological progression of a sinner who prospers through theft, mocks righteousness, and feels invincible—until the accumulated consequence overtakes him.