Shloka 1
Adhyāya 90 — Protection of Livelihoods, Brahmanical Subsistence Norms, and Royal Oversight (राष्ट्रवृत्ति-राष्ट्रगुप्ति-उपदेशः)
ऑपन- माल छा अपि्>-ऋा-ज एकोननवतितमो<ध्याय: राजाके कर्तव्यका वर्णन भीष्म उवाच वनस्पतीन् भक्ष्यफलात् न च्छिन्द़्ुर्विषये तव | ब्राह्मणानां मूलफल धर्म्यमाहुर्मनीषिण:
Bhīṣma uvāca: Vanaspatīn bhakṣya-phalāt na cchindyuḥ viṣaye tava | Brāhmaṇānāṁ mūla-phalaṁ dharmyam āhur manīṣiṇaḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ನಿನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ಷ್ಯಫಲ ಕೊಡುವ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಯಾರೂ ಕಡಿದುಹಾಕದಂತೆ ನೋಡಿಕೋ. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಬೇರು ಮತ್ತು ಫಲಗಳು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಧನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂಥ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s dharma includes protecting life-supporting resources: fruit-bearing trees should not be cut, since their produce (roots and fruits) is regarded as a legitimate, dharma-approved means of sustenance—especially associated with Brahmin livelihood and ritual economy.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma continues advising Yudhishthira on practical governance. Here he gives a concrete rule for the realm: prohibit felling edible fruit trees, grounding the policy in dharma and the welfare of Brahmins and society.