Shloka 36
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
Devanagari script
उपेक्षिता हि नश्येयुगोंमिनो5रण्यवासिन: । तस्मात् तेषु विशेषेण मृदुपूर्व समाचरेत्,यदि राजा वैश्योंके हानि-लाभकी परवा न करके उन्हें करभारसे विशेष कष्ट पहुँचाता है तो वे राज्य छोड़कर भाग जाते और वनमें जाकर रहने लगते हैं; अतः उनके प्रति विशेष कोमलताका बर्ताव करना चाहिये
Transliteration
upekṣitā hi naśyeyur grāmiṇo ’raṇyavāsinaḥ | tasmāt teṣu viśeṣeṇa mṛdupūrvaṃ samācaret |
Translation
ರಾಜನು ಅವರ ಲಾಭ-ನಷ್ಟವನ್ನು ಗಮನಿಸದೆ ತೆರಿಗೆಭಾರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಷ್ಟಪಡಿಸಿದರೆ, ಅವರು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತರಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತೊರೆದು ಓಡಿ ಹೋಗಿ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಂತೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೊದಲು ಮೃದುತೆಯಿಂದ ವರ್ತಿಸಬೇಕು.
Word by Word
उपेक्षिताneglected
उपेक्षिता:
Karta
TypeAdjective
Rootउपेक्षित (उप + ईक्ष्)
FormMasculine, Nominative, Plural
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
नश्येयुःwould perish/be ruined
नश्येयुः:
TypeVerb
Rootनश्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Plural, Parasmaipada
ग्रामिणःvillagers
ग्रामिणः:
Karta
TypeNoun
Rootग्रामिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
अरण्यवासिनःforest-dwellers
अरण्यवासिनः:
Karta
TypeNoun
Rootअरण्यवासिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
तस्मात्therefore/from that reason
तस्मात्:
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (तद्)
तेषुtowards/among them
तेषु:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
विशेषेणespecially
विशेषेण:
TypeIndeclinable
Rootविशेष
मृदुपूर्वम्with gentleness first; gently
मृदुपूर्वम्:
TypeIndeclinable
Rootमृदु + पूर्व
समाचरेत्should व्यवहार करे/act/conduct oneself
समाचरेत्:
TypeVerb
Rootसम् + आ + चर्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaK
king (rājā)V
villagers/rural subjects (grāmiṇaḥ)F
forest (araṇya)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes