Shloka 15
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
शिल्पं प्रति करानेवं शिल्पिन: प्रति कारयेत् । इसी तरह मालकी तैयारी, उसकी खपत तथा शिल्पकी उत्तम-मध्यम आदि श्रेणियोंका बार-बार निरीक्षण करके शिल्प एवं शिल्पकारोंपर कर लगावे ।।
śilpaṁ prati kārāṇeva śilpinaḥ prati kārayet |
ಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಕಾರ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಸರಕಿನ ತಯಾರಿ, ಅದರ ಬಳಕೆ/ಮಾರಾಟ, ಹಾಗೆಯೇ ಶಿಲ್ಪವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ತಮ‑ಮಧ್ಯಮಾದಿ ದರ್ಜೆಗಳನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೂ ಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಗೂ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ! ರಾಜನು ಜನರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೆಚ್ಚು‑ಕಡಿಮೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಬೇಕು; ಪ್ರಜೆಗಳು ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಬೀಳದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ತೆರಿಗೆ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಅವರ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಲಾಭವನ್ನು ನೋಡಿ ಮಾತ್ರ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king must levy taxes with discernment and compassion: assess actual production, quality, and profit in crafts and trade, and impose proportionate taxes so that subjects are not pushed into hardship.
In the Śānti Parva dialogue on rājadharma, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on practical statecraft—especially how to supervise economic activity (crafts and markets) and set fair, capacity-based taxation.