Shloka 15
दुर्ग-निवेश-राजधर्मः | Fortified Capital and the King’s Residential Polity
Rājadharma
आशयाश्रोदपानाश्च प्रभूतसलिलाकरा: | निरोद्धव्या: सदा राज्ञा क्षीरिणशक्षु महीरुहा:
āśayāś codapānāś ca prabhūtasalilākarāḥ | niroddhavyāḥ sadā rājñā kṣīriṇaś ca mahīruhāḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಕೆರೆ-ಕೊಳಗಳಂತಹ ಜಲಾಶಯಗಳು, ಬಾವಿ-ಬಾವಡಿಗಳಂತಹ ಉದಪಾನಗಳು, ಸಮೃದ್ಧ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಹಾಲಿನಂತ ರಸ ಹೊರಸೂಸುವ ಮರಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ರಾಜನು ಸದಾ ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಇವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಪ್ರಜೆಯ ಹಿತವು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ; ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ರಾಜಧರ್ಮವೂ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s dharma includes protecting essential commons—water bodies (ponds, wells, large reservoirs) and life-sustaining trees—because they secure health, agriculture, and social stability; this is presented as an ongoing royal duty.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises the king that safeguarding water sources and sap-bearing trees is a constant responsibility of governance, emphasizing practical welfare as a component of righteousness.