Shloka 13

दुर्ग-निवेश-राजधर्मः | Fortified Capital and the King’s Residential Polity

Rājadharma

Devanagari script

काष्ठलोहतुषाड्रारदारुशृड्रास्थिवैणवान्‌ । मज्जा स्नेहवसा क्षौद्रमौषधग्राममेव च,काठ, लोहा, धानकी भूसी, कोयला, बाँस, लकड़ी, सींग, हड्डी, मज्जा, तेल, घी, चरबी, शहद, औषधसमूह, सन, राल, धान्य, अस्त्र-शस्त्र, बाण, चमड़ा, ताँत, बेंत तथा मूँज और बल्वजकी रस्सी आदि सामग्रियोंका संग्रह रखे

Transliteration

Bhīṣma uvāca: kāṣṭha-loha-tuṣa-aṅgāra-dāru-śṛṅga-asthi-veṇavān | majjā-sneha-vasā-kṣaudram auṣadha-grāmam eva ca ||

Translation

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಮರ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ, ಧಾನ್ಯದ ತೂಸು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಕಟ್ಟಿಗೆ, ಕೊಂಬು, ಎಲುಬು ಮತ್ತು ಬಿದಿರು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಜ್ಜೆ, ಎಣ್ಣೆ-ತುಪ್ಪದಂತಹ ಸ्नेಹಪದಾರ್ಥಗಳು, ಕೊಬ್ಬು, ಜೇನು, ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮೂಹ—ಇಂತಹ ಉಪಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

Word by Word

• काष्ठ: wood/timber
• काष्ठ: Karma
• Type: Noun
• Root: काष्ठ
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• लोह: metal/iron
• लोह: Karma
• Type: Noun
• Root: लोह
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• तुष: husk/chaff
• तुष: Karma
• Type: Noun
• Root: तुष
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• अङ्गार: coal/charcoal
• अङ्गार: Karma
• Type: Noun
• Root: अङ्गार
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• दारु: wood/log
• दारु: Karma
• Type: Noun
• Root: दारु
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• शृङ्ग: horn
• शृङ्ग: Karma
• Type: Noun
• Root: शृङ्ग
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• अस्थि: bone
• अस्थि: Karma
• Type: Noun
• Root: अस्थि
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• वैणव: made of bamboo/reed
• वैणव: Karma
• Type: Adjective
• Root: वैणव
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• मज्जा: marrow
• मज्जा: Karma
• Type: Noun
• Root: मज्जा
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• स्नेह: oil/fat
• स्नेह: Karma
• Type: Noun
• Root: स्नेह
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• वसा: animal fat
• वसा: Karma
• Type: Noun
• Root: वसा
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• क्षौद्र: honey
• क्षौद्र: Karma
• Type: Noun
• Root: क्षौद्र
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• औषध: medicine/herb
• औषध: Karma
• Type: Noun
• Root: औषध
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• ग्रामम्: collection/group
• ग्रामम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ग्राम
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• एव: indeed/just
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• wood (kāṣṭha/dāru)
• iron (loha)
• husk (tuṣa)
• charcoal (aṅgāra)
• horn (śṛṅga)
• bone (asthi)
• bamboo (veṇu)
• marrow (majjā)
• oil/fat (sneha/vasā)
• honey (kṣaudra)
• medicinal herbs/medicines (auṣadha-grāma)