Shloka 85
Vyavahāra-Śuddhi and Rājadharma: Clean Administration, Counsel, and Proportional Punishment
Chapter 86
निष्पाप युधिष्ठिर! यह नीतिशास्त्रका तत्त्व है, जिसे मैंने तुम्हें बताया है। किसीपर भी पूरा विश्वास न करना नरेशोंका परम गोपनीय गुण बताया जाता है ।। इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मानुशासनपर्वणि अमात्यवि भागे पज्चाशीतितमो<ध्याय:
niṣpāpa yudhiṣṭhira! etan nītiśāstrasya tattvaṃ mayā te kathitam | kasyāpi pūrṇaṃ viśvāsaṃ na kartavyaṃ—nareśānāṃ parama-gopyaḥ guṇa iti kathyate ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ನಿಷ್ಪಾಪ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ! ನಾನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿದುದು ನीतಿಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ತ್ವ. ಯಾರ ಮೇಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಂಬಿಕೆ ಇಡಬಾರದು; ಇಂತಹ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೇ ರಾಜರ ಪರಮ ಗುಹ್ಯವಾದ, ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಗುಣವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿಪರ್ವಣಿ ರಾಜಧರ್ಮಾನುಶಾಸನಪರ್ವಣಿ ಅಮಾತ್ಯವಿಭಾಗೇ ಪಂಚಾಶೀತಿತಮೋऽಧ್ಯಾಯಃ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that a ruler must practice prudent restraint in trust: never granting anyone absolute confidence, because safeguarding secrets and maintaining strategic caution are essential to stable governance.
In the Śānti Parva’s instruction on royal duty (rājadharma), Bhishma continues advising Yudhishthira on principles of statecraft, emphasizing confidential conduct and careful judgment in dealing with others.