Shloka 31

Mantri-Parīkṣā — Testing Ministers, Securing Counsel, and Ethical Criteria for Advisers (अध्याय ८४)

Devanagari script

व्यथयेद्धि स राजानं मन्त्रिभि: सहितोडनृजु: । मारुतोपहितच्छिद्रे: प्रविश्याग्निरिव द्रुमम्‌,वह कपटी मन्त्री यदि गुप्त विचारोंको जान ले तो अन्य मन्त्रियोंक साथ मिलकर राजाको उसी प्रकार पीड़ा देता है, जैसे आग हवासे भरे हुए छेदोंमें घुसकर समूचे वृक्षको भस्म कर डालती है

Transliteration

vyathayed dhi sa rājānaṃ mantribhiḥ sahito 'nṛjuḥ | mārutopahita-chidraiḥ praviśyāgnir iva drumam ||

Translation

ಆ ವಕ್ರ, ಕಪಟ ಮಂತ್ರಿ ರಾಜನ ಗುಪ್ತ ಮಂತ್ರಣೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೆ, ಇತರ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ರಾಜನನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಗಾಳಿಯಿಂದ ಉರಿಯುವ ಬಿರುಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಅಗ್ನಿ ಮರದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ದಹಿಸುವಂತೆ.

Word by Word

व्यथयेत्would/should afflict, torment

हिindeed, for

सःhe

राजानम्the king

मन्त्रिभिःwith/by ministers

सहितःaccompanied (by), together with

अनृजुःcrooked, not straightforward

मारुतोपहितच्छिद्रेःin holes/crevices filled/supplied by wind

प्रविश्यhaving entered

अग्निःfire

इवlike, as

द्रुमम्a tree

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

rājā (king)

mantrin (minister/counsellor)

agni (fire)

māruta (wind)

druma (tree)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes