Shloka 6
धन-राजधर्म संवादः
Discourse on Wealth and Royal Duty
यो हााजिजीविषेद् भैक्ष्यं कर्मणा नैव कस्यचित् । समारम्भान् बुभूषेत हतस्वस्तिरकिंचन: । सर्वलोकेषु विख्यातो न पुत्रपशुसंहित:,जिसके कल्याणका साधन नष्ट हो गया है, जो निरा दरिद्र है, जिसकी संसारमें कोई ख्याति नहीं है, जो स्त्री-पुत्र और पशु आदिसे सम्पन्न नहीं है तथा जो असमर्थतावश अपने पराक्रमसे किसीके राज्य या धनको लेनेकी इच्छा नहीं कर सकता, उसी मनुष्यको भीख माँगकर जीवन-निर्वाह करनेकी अभिलाषा रखनी चाहिये
yo hājijīviṣed bhaikṣyaṁ karmaṇā naiva kasyacit | samārambhān bubhūṣeta hatasvastir akiñcanaḥ | sarvalokeṣu vikhyāto na putrapaśusaṁhitaḥ ||
ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು— ತನ್ನ ಕೆಲಸದಿಂದಲೇ ಸಂಪಾದಿಸಬಲ್ಲವನು ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಬದುಕಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಬಾರದು. ಆದರೆ ಕಲ್ಯಾಣಸಾಧನಗಳು ನಾಶವಾದವನು, ಸಂಪೂರ್ಣ ದರಿದ್ರನೂ ನಿರಾಶ್ರಿತನೂ ಆಗಿರುವವನು, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿಯಿಲ್ಲದವನು, ಪತ್ನಿ-ಪುತ್ರ-ಪಶುಸಂಪತ್ತಿಯಿಂದ ವಂಚಿತನಾದವನು, ಮತ್ತು ಅಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಧೈರ್ಯಕರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಇತರರ ಧನ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾರದವನು—ಅಂತಹವನಿಗೆ ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
Begging is not presented as a first resort: one should live by one’s own work when capable. Yet when a person is truly ruined—without resources, support, or capacity for enterprise—alms may be an ethically permissible means of survival.
In the Shanti Parva’s ethical discussions, Arjuna voices a principle about rightful livelihood: he contrasts self-earned sustenance with begging, allowing the latter only under extreme helplessness and destitution.