Shloka 6
आपद्धर्मे वैश्यवृत्तिः, विक्रय-निषेधाः, तथा ब्रह्म-क्षत्र-सम्बन्धः
Emergency Livelihood, Prohibited Trade, and Brahman–Kshatra Regulation
अजोडन्निर्वरुणो मेष: सूर्यो5श्वः पृथिवी विराट । धेनुर्यज्ञश्न सोमश्न न विक्रेया: कथंचन
ajoḍan nirvaruṇo meṣaḥ sūryo 'śvaḥ pṛthivī virāṭ | dhenur yajñaśna somaśna na vikreyāḥ kathaṃcana ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಮೇಕೆಯನ್ನು ನಪುಂಸಕಗೊಳಿಸಬಾರದು; ವರುಣನಿಗೆ ನಿಯೋಜಿತವಾದ ಕುರಿಯನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಬಾರದು; ಸೂರ್ಯನ ಅಶ್ವ ಅವಧ್ಯ; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಧರಿಸುವ ವಿರಾಟ್-ರೂಪಿಣಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವತ್ತಿನಂತೆ ಕಾಣಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಹಾಲುಕೊಡುವ ಹಸು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಭಿಷಿಕ್ತ—ಹವಿಗಾಗಿ ಆಗಲಿ ಸೋಮಕ್ಕಾಗಿ ಆಗಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ—ಹಸುವನ್ನು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಮಾರಬಾರದು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma lays down dharma-rules restricting human ownership and commerce over certain beings: animals consecrated to deities or sacrifice, and especially the milch-cow, are to be protected and must not be sold; sacred designation removes them from ordinary market exchange.
In Śānti Parva’s instruction on righteous conduct, Bhīṣma enumerates specific prohibitions—what must not be mutilated, harmed, or sold—framing them as ethical boundaries that uphold ritual sanctity and social responsibility.