Shloka 19
Purohita-Niyoga and the Brahma–Kṣatra Concord
Aila–Kaśyapa Saṃvāda
कश्यप उवाच आत्मा रुद्रो हृदये मानवानां स्व॑ं स्वं देहं परदेहं च हन्ति । वातोत्पातै: सदृशं रुद्रमाहु- देवैर्जीमूतैी: सदृशं रूपमस्य
kaśyapa uvāca | ātmā rudro hṛdaye mānavānāṁ svaṁ svaṁ dehaṁ paradehaṁ ca hanti | vātotpātaiḥ sadṛśaṁ rudram āhur devair jīmūtaiḥ sadṛśaṁ rūpam asya |
ಕಾಶ್ಯಪನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ! ರುದ್ರನು ಮಾನವರ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಿಯತ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಅವನು ತನ್ನದೇ ದೇಹವನ್ನೂ ಪರದೇಹವನ್ನೂ ನಾಶಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ರುದ್ರನನ್ನು ಬಿರುಗಾಳಿಯಂತೆ ಅಪ್ರತಿಹತ ವೇಗವಂತನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅವನ ರೂಪವು ಘನ ಮೇಘಸಮೂಹದಂತೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ।
कश्यप उवाच
Educational Q&A
The verse frames death and destruction as part of a cosmic function: Rudra, present inwardly as the indwelling Self, brings beings to their end when time ripens. Ethically, it encourages sobriety and detachment—recognizing that life and death are governed by a larger order rather than mere personal will.
In Śānti Parva’s instruction, Kashyapa explains Rudra’s nature: he dwells within humans and, at the destined moment, causes the end of one’s own body and others’. To convey Rudra’s power, he uses vivid similes—Rudra’s force is like a violent storm-wind, and his appearance is like dense clouds.